[Bài tạp chí] Quan hệ Mỹ- Nhật Bản sau chuyến thăm chính thức châu Á của Tổng thống D. Trump tháng 11/2017

Chuyến thăm châu Á của Tổng thống Mỹ D. Trump từ ngày 3 đến 14/11 là chuyến công du thứ hai của ông ra nước ngoài, và cũng là châu lục thứ 3 được ông Trump đặt chân đến kể từ khi nhậm chức (sau Trung Đông và châu Âu). Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh ảnh hưởng của Mỹ trên trường quốc tế đang bị suy giảm nghiêm trọng và các đồng minh chủ lực của Mỹ ở các khu vực khác đang từng bước đa phương hóa các mối quan hệ quốc tế nhằm phân tán ảnh hưởng của Mỹ tại nước mình. Nhật Bản – đồng minh chiến lược của Mỹ ở khu vực Đông Bắc Á cũng không nằm ngoài xu hướng đó.

  

 Kết quả hình ảnh cho trump visit shinzo abe

 

Tổng thống Mỹ D. Trump và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe bắt tay tai cuộc gặp ở Tokyo, Nhật Bản tháng 11/2017
Ảnh - REUTERS/Jonathan Ernst


Tóm tắtKể từ khi ông D.Trump trở thành Tổng thống Mỹ, quan hệ giữa Mỹ và đồng minh có những thay đổi nhất định. Trước những động thái “xem lại” các quan hệ đồng minh của ông D.Trump, các đồng minh chủ lực của Mỹ đang từng bước đa phương hóa các mối quan hệ quốc tế nhằm phân tán ảnh hưởng của Mỹ tại nước mình, trong đó có Nhật Bản – một đồng minh chiến lược của Mỹ ở Đông Bắc Á. Quan hệ Mỹ - Nhật Bản chắc hẳn có những thay đổi sau chuyến thăm chính thức châu Á của Tổng thống D. Trump vào tháng 11 năm 2017 vừa qua.


Từ khóa: Quan hệ Mỹ - Nhật Bản, Tổng thống D. Trump, Quan hệ quốc tế, Đông Bắc Á.

 

Các động thái quyết đoán của Nhật Bản nhằm cho ra đời Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vào tháng 11/2017 nhằm thay thế Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) mà Mỹ đã rút khỏi và việc ký kết thành công hiệp định thương mại Nhật – Liên minh châu Âu (EU) vào tháng 7/2017 là những minh chứng rõ ràng nhất cho xu thế “đa phương hóa” mà Nhật Bản đang tiến hành. Tuy nhiên, sự quyết đoán của Tổng thống D. Trump cho thấy các xu hướng này đều nằm trong phạm vi điều chỉnh nhằm “tối đa hóa các sự lựa chọn” để mang về lợi ích nhiều hơn cho nước Mỹ.


Những lợi thế của Mỹ trước chuyến thăm Nhật Bản


Với khẩu hiệu “khiến nước Mỹ vĩ đại trở lại”, Tổng thống D. Trump đang từng bước thu gọn ảnh hưởng chính trị quốc tế ở cấp độ đa phương trên toàn cầu để đánh đổi những lợi ích trong quan hệ thương mại song phương với các đối tác đơn lẻ từng khu vực cụ thể. Đây là một bước đi táo bạo nhưng cùng một lúc sẽ giúp Mỹ đạt được những chỉ tiêu về (i) thắt chặt chi tiêu chính phủ về đối ngoại và tăng cường nguồn thu qua các hợp đồng buôn bán các mặt hàng chủ lực của Mỹ như: vũ khí, dầu khí, dệt may, công nghệ cao; (ii) khuếch đại các điểm nóng hiện hữu ở các khu vực để chứng tỏ sự thiếu hiệu quả của các “lựa chọn cũ”- những thể chế đa phương khu vực sẵn có; và (iii) gia tăng tối đa các “lựa chọn mới” cho Mỹ tại các khu vực thông qua việc đề xuất những cấu trúc hợp tác đa phương hiệu quả hơn.

Sau chuyến thăm Trung Đông vào tháng 5/2017 và góp phần vào khuếch đại mâu thuẫn giữa Qatar - Ả rập Saudi (nguyên nhân chính dẫn đến cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar vào tháng 6/2017 ngay sau đó), Tổng thống D. Trump không chỉ (i) nhanh chóng đạt được những hợp đồng buôn bán vũ khí cho cả hai phe Qatar (tổng trị giá 12 tỷ USD[1]) và Ả rập Saudi (tổng trị giá 110 tỷ USD[2]), mà còn (ii) góp phần giảm hẳn lợi thế cạnh tranh của tổ chức OPEC (với ba trụ cột Ả rập Saudi – Qatar – Iran đang xung đột lẫn nhau trong cuộc khủng hoảng này) để mở đường cho chiến lược xuất khẩu thị trường dầu khí của Mỹ và (iii) đề xuất sự thành lập khối liên minh quân sự giữa các nước Ả rập Sunni tại Trung Đông – một trật tự mới có thể giúp “tối đa hoá các lựa chọn” của Mỹ tại khu vực này[3].Nói cách khác, Tổng thống ỹ D. Trump luôn tạo thêm “nhiều sự lựa chọn” về đối ngoại thay vì chỉ tuân thủ những khuôn khổ đa phương hoặc song phương sẵn có. Đây là nền tảng định hình “khung chiến lược” nói chung của chính sách đối ngoại Mỹ thời Tổng thống D. Trump.


Để chuẩn bị cho chuyến công du châu Á nói chung và mối quan hệ Mỹ - Nhật nói riêng dựa trên nền tảng nêu trên, Tổng thống Mỹ D. Trump đã triển khai các một loạt các tuyên bố có hệ thống nhằm tìm kiếm sự đồng thuận từ Nhật Bản và Hàn Quốc về quan hệ thương mại song phương trên cơ sở chuyển từ “đôi bên cùng có lợi” sang thế “đem lại lợi nhuận cho Mỹ nhiều hơn”.Nhật Bản đang phải cân nhắc nhân nhượng nhiều hơn các lợi ích thương mại để đổi lấy việc Mỹ đảm bảo nguyên trạng những lợi ích an ninh cụ thể cho hai quốc gia này trong khuôn khổ hiệp ước đồng minh song phương – một tình thế bắt buộc trong bối cảnh hiện tại, khi tình hình khu vực đang căng thẳng leo thang sau vụ thử hạt nhân lần thứ sáu của Triều Tiên vào đầu tháng 9/2017.


Theo số liệu từ Bộ Thương mại Mỹ, Nhật Bản là thị trường xuất khẩu hàng hoá lớn thứ 4 của Mỹ, đồng thời cũng là quốc gia có hàng nhập khẩu vào Mỹ lớn thứ 4[4]. Với dân số gần 130 triệu người có mức sống cao[5], Nhật Bản không chỉ là một trong những thị trường tiêu thụ hàng hoá quan trọng, mà còn là quốc gia đồng minh có nhu cầu cấp thiết đối với khả năng đảm bảo an ninh và sự hậu thuẫn về ngoại giao của nước Mỹ. Do đó, Tổng thống D. Trump đã dàn sẵn ba thế trận trên các lĩnh vực thương mại, quân sự và ngoại giao nhằm thúc đẩy Nhật Bản phải đồng thuận với các mục tiêu có lợi cho Mỹ.


Đầu tiên, trên lĩnh vực thương mại, ông Trump rút khỏi Hiệp định TPP (01/2017) với tư cách một hiệp định thương mại tự do đa phương mà Nhật Bản là thành viên chủ chốt, làm mất đi cơ hội tiếp cận vào thị trường Mỹ với mức ưu đãi cho các doanh nghiệp Nhật. Vào tháng 2/2017, ông Trump thay đổi cách tính về thâm hụt thương mại, trên cơ sở không tính giá trị các hàng hóa tái xuất[6] - vốn dĩ sẽ gây bất lợi cho các mặt hàng xuất khẩu của Mỹ mà trước đó được nhập từ một nước khác như Nhật Bản, và càng làm gia tăng mức thâm hụt thương mại song phương giữa Mỹ với Nhật Bản (do đó Mỹ càng có khả năng gây áp lực buộc Nhật Bản phải tăng cường nhập khẩu thêm hàng hoá Mỹ và nhân nhượng nhiều hơn để đạt cân bằng thương mại).Với cách tính mới này,Nhật Bản ngay sau đó bị liệt vào danh sách các quốc gia đang gây thâm hụt thương mại cho nước Mỹ(tháng 4/2017) – một trong những điều kiện được dùng để gây sức ép buộc chính phủ Nhật Bản phải chi trả nhiều hơn cho việc duy trì quân đội Mỹ tại Nhật[7].


Trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 8/2017ghi nhận một loạt các phát ngôn đáp trả lẫn nhau  giữa Mỹ và Triều Tiên làm cho tình hình khu vực leo thang căng thẳng, khiến cho các đồng minh của Mỹ ở Đông Bắc Á nhận thấynhu cầu đảm bảo an ninh càng trở nên cấp thiết và quan trọng hơn việc bảo vệ các lợi ích thương mại trong quan hệ song phương với Mỹ. Đối với Nhật Bản, ông Trump bày tỏ mong muốn xuất khẩu nhiều hơn các mặt hàng nông nghiệp của Mỹ[8].Và ngay trước chuyến công du châu Á, lệnh trừng phạt mới của Liên Hợp Quốc yêu cầu cấm các nước nhập khẩu hàng may mặc từ Triều Tiên cũng đã tăng thêm khả năng tiếp cận thị trường Nhật Bản[9] của hàng dệt may Mỹ - cường quốc đang đứng thứ tư thế giới về xuất khẩu hàng dệt may[10], trong khi Nhật Bản đang là đối tác nhập khẩu hàng dệt may hàng đầu của Triều Tiên[11].


Tiếp theo trên lĩnh vực quân sự, nhờ điểm nóng Triều Tiên, Mỹ không chỉ đạt được sự đồng thuận của Nhật Bản trong việc ký kết các hợp đồng nhập khẩu vũ khí hiện đại, mà còn lần đầu tiên thiết lập được nền tảng cho cơ chế tập trận chung Mỹ - Nhật – Hàn (được đánh dấu bằng cuộc tập trận không quân trong đêm đầu tiên vào đầu tháng 10/2017) – một cơ chế có tính uy hiếp rất lớn đối với cả Triều Tiên và các phe đối trọng với Mỹ ở khu vực như Nga và Trung Quốc. Trong khi phía Triều Tiên yêu cầu Mỹ ngừng tập trận với Hàn Quốc như một điều kiện tiên quyết, thì các cuộc tập trận song phương quy mô tăng cường từ Mỹ với cả Hàn Quốc và Nhật Bản vào tháng 8/2017 càng khiến cho việc giải quyết vấn đề Triều Tiên lâm vào thế bế tắc. Theo quỹ đạo này, Tổng thống D. Trump thúc đẩy thêm các hợp đồng bán vũ khí mới cho Nhật Bản. Trong thông cáo báo chí của Nhà Trắng ngay sau chuyến thăm Nhật – Hàn, Mỹ tuyên bố ủng hộ việc chuyển giao cho Nhật Bản[12]các loại vũ khí công nghệ cao với số lượng tăng cường đáng kể  bao gồm hệ thống phòng không, tên lửa tầm xa và máy bay chiến đấu thế hệ thứ 5 (F-35A) hoặc các loại máy bay không người lái (UAV) cải tiến.


Cuối cùng, trên lĩnh vực ngoại giao, ông Trump đã củng cố nền tảng các cuộc gặp ba bên Mỹ - Nhật – Hàn (có từ thời Tổng thống B. Obama)trong cuộc gặp bên lề Hội nghị Liên Hợp Quốc tháng 9/2017[13]. Nếu theo đúng “hình mẫu” Trung Đông, ông Trump có khả năng định hướng thể chế hoá cuộc gặp ba bên này để đối trọng với cơ chế họp thượng đỉnh Nhật – Trung – Hàn tại Đông Á, nhằm tăng cường quyền lực thể chế của Mỹ tại khu vực. Việc Mỹ để ngỏ khả năng thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với Nhật Bản trên hai lĩnh vực: xây dựng cơ sở hạ tầng chất lượng cao và hợp tác năng lượng cũng là một động thái nhằm kết nối với trục đối tác chiến lược Nhật - Ấn trên cùng hai lĩnh vực này, giúp định hình tam giác Mỹ - Nhật  - Ấn nhằm đối trọng với tam giác Nga – Trung - Ấn vốn tiềm ẩn quá nhiều xung đột, cũng như nâng cao khả năng cạnh tranhvới đại dự án “Một con đường, một vành đai (BRI)” mà Trung Quốc đang triển khai về đầu tư cơ sở hạ tầng trên phạm vi Á – Phi - Âu.


Nhật Bản trở thành trọng tâm kinh tế - thương mại – công nghệ trong “trục xoay Đông Á mới ” của Mỹ


Nhật Bản là điểm đến đầu tiên trong chuyến công du chính thức châu Á của Tổng thống Mỹ D. Trump. Chuyến thăm của ông Trump đến Nhật Bản diễn ra trong bối cảnh khu vực Đông Á đang tập trung vào các mục tiêu nhằm: (1) ngăn chặn vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên, (2) định hình các thể chế thương mại đa phương cụ thể với sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc lớn[14] và (3) tăng cường đầu tư ra nước ngoài để bổ sung cho nhu cầu nội địa[15].


Trong đó, Nhật Bản vừa là quốc gia trực tiếp chịu ảnh hưởng từ chính sách phát triển vũ khí hạt nhân của Triều Tiên, vừa là quốc gia đang hoạt động tích cực nhất để vực dậy Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP-11) trên cơ sở Hiệp ước mới (CPTPP) với mong muốn phát triển Hiệp định này thành nền tảngcho Hiệp định Thương mại Tự do Khu vực châu Á – Thái Bình Dương (FTAAP), đồng thời cũng là cường quốc kinh tế - công nghệ của châu Á có khả năng đầu tư mạnh vào thị trường Mỹ (giúp tạo thêm việc làm cho người lao động Mỹ).Trong khi, mục tiêu trong chiến dịch “khiến nước Mỹ vĩ đại trở lại” của Tổng thống Mỹ D. Trump lại nhằm vào: (1) đảm bảo an ninh cho các đồng minh với phí tổn tối thiểu cho phía Mỹ, (2) giảm thiểu thâm hụt thương mại song phương, phản đối tự do thương mại đa phương và (3) thu hút các tập đoàn quốc tế tạo thêm tối đa số việc làm cho người Mỹ.


Như vậy, giữa Nhật Bản và Mỹ có hai điểm đối lập về quan điểm: đó là (i) quan điểm về tự do thương mại đa phương và (ii) quan điểm về thâm hụt thương mại. Bản thân Nhật Bản là quốc gia khiến Mỹ chịu thâm hụt thương mại song phương đến 57 tỷ USD[16] trong 9 tháng đầu năm 2017[17], đứng thứ 3 trong danh sách các quốc gia Mỹ có thâm hụt thương mại lớn nhất, chỉ sau Trung Quốc và Mexico. Ngoài ra, Nhật Bản cũng có nhiều vấn đề an ninh cần được Mỹ đảm bảo theo khuôn khổ hiệp ước đồng minh quân sự, đặc biệt là vấn đề chủ quyền đảo Senkaku (đảo Điếu Ngư - bị Trung Quốc tranh chấp), quần đảo Chishima (quần đảo Kurils tranh chấp với Nga) và vấn đề Triều Tiên.


Vấn đề

Quan điểm của Nhật thời Shinzo Abe

Quan điểm của Mỹ thời Tổng thống D. Trump

Khả năng dàn xếp

Hạt nhân Triều Tiên

Ủng hộ phong toả thương mại, răn đe quân sự

Ủng hộ mọi biện pháp, kể cả quân sự

Đồng thuận

Chủ quyền Senkaku

Nằm trong phạm vi bảo hộ của Hiệp ước Đồng minh Mỹ - Nhật

Trung lập, ủng hộ giải quyết bằng các biện pháp hoà bình, đảm bảo luật quốc tế[18]

Chưa có điểm chung

Chủ quyền Chishima

Khẳng định chủ quyền của Nhật Bản

Tránh đề cập

Chưa có điểm chung

Tự do thương mại và TPP

Tích cực vận động TPP-11

Chống lại tự do thương mại, rút khỏi TPP-12

Bất đồng

Thương mại song phương

Đạt thặng dư thương mại lớn với Mỹ

Quyết liệt giảm thâm hụt thương mại, đảm bảo cân bằng thương mại

Chủ động về phía Mỹ

Mua vũ khí Mỹ

Lên kế hoạch mua thêm vũ khí của Mỹ

Ghi nhận và tạo điều kiện thúc đẩy tăng cường xuất khẩu vũ khí Mỹ sang Nhật[19]

Chủ động về phía Mỹ

Tạo việc làm cho người Mỹ

Tuyên bố sẽ tạo thêm 700.000 việc làm cho người Mỹ[20]

Ghi nhận các công ty Nhật đang tạo ra 850.000 việc làm cho người Mỹ, và thêm được 17.000 việc làm tính từ đầu năm 2017 đến nay[21]

Chủ động về phía Nhật

 

Theo thông cáo báo chí từ Nhà Trắng, chuyến thăm của ông Trump đến Nhật Bản đã đạt được cả 3 mục tiêu ban đầu được đề ra về phía Mỹ lần lượt như sau: (i) Về mục tiêu an ninh: Mỹ sẽ cho phép Nhật Bản được chuyển giao các vũ khí phòng thủ hiện đại hơn để đối phó với Triều Tiên và khẳng định tầm quan trọng của các căn cứ quân sự Mỹ đặt tại Nhật Bản, (ii) Về mục tiêu phát triển: phát triển khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương thành khu vực rộng mở và tự do với những sự giúp đỡ chủ đạo của cả Mỹ và Nhật Bản trong các dự án phát triển cơ sở hạ tầng chất lượng cao, các dự án về nguồn cung năng lượng và cơ sở hạ tầng năng lượng công nghệ cao, (iii) Về mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Mỹ: đạt đồng thuận trong việc đảm bảo công bằng thương mại, phía Nhật sẽ tăng cường đầu tư vào Mỹ để đổi lại điều kiện phía Mỹ tăng cường cơ hội cho doanh nghiệp Nhật Bản tiếp cận thị trường Mỹ[22].

 

Rõ ràng, chính phủ Nhật Bản đã không đòi hỏi sự đồng thuận của Mỹ trong việc kéo Mỹ quay trở lại với khối các nước ký kết Hiệp định TPP, đồng thời cũng không đòi hỏi được phía Mỹ phải bày tỏ quan điểm bất kỳ nội dung nào về các vấn đề an ninh liên quan đến vấn đề tranh chấp chủ quyền biển đảo (đặc biệt là vấn đề chủ quyền Senkaku).Về phía Mỹ, Tổng thống D. Trump cũng khéo léo chọn trọng tâm Triều Tiên để né tránh các vấn đề tranh chấp còn lại như Senkaku và Chishima, vì sẽ dẫn đến những khó khăn không thể lường trong quan hệ với Trung Quốc và Nga – hai đối thủ mà ông đang muốn tranh thủ để cùng kiềm toả Triều Tiên.Vấn đề Triều Tiên không chỉ vừa là “mẫu số chung” để thu hút các đồng minh về phía Mỹ, mà còn trở thành bình phong giúp Mỹ thoát khỏi việc phải dính líu vào các vấn đề an ninh phức tạp hơn của Nhật Bản, đồng thời còn là tiền đề giúp ông Trump quảng bá cho các hợp đồng vũ khí phòng thủ cho “bạn hàng” Nhật Bản[23].Do đó, khẩu hiệu “Donald&Shinzo: Make Alliance Even Greater” mà ông Trump đưa ra khi thăm Nhật hoàn toàn chỉ là mang tính hình thức[24].

 

Thêm vào đó, ông Trump cũng bước đầu định hình một trật tự tam giác trên hai lĩnh vực có tác dụng kiềm toả - đối trọng trực tiếp với đối thủ chiến lược của họ là Trung Quốc: Một làthoả thuận ghi nhớ sự hợp tác giữa Mỹ với Nhật Bản về việc sẵn sàng hỗ trợ các nước thứ ba trong khu vực xây dựng cơ sở hạ tầng chất lượng cao[25] sẽ là cạnh nối thứ hai trong tam giác đã có sẵn một cạnh nền tảng từ hợp tác cơ sở hạ tầng chất lượng cao Nhật - Ấn[26], và hai là việc thiết lập quy chế Đối tác Chiến lược về Năng lượng Mỹ - Nhật (giúp Mỹ tăng cường xuất khẩu dầu khí – một mặt hàng xuất khẩu chủ lực mới của Mỹ[27]) cũng đồng thời là cạnh nối tiếp của tam giác với nền tảng là định hướng chiến lược về hợp tác năng lượng Nhật - Ấn[28].

 

Nói cách khác, Mỹ đã biểu lộ sự đồng thuận của mình trong việc định hình một tam giác chiến lược Mỹ - Nhật - Ấn về lĩnh vực cơ sở hạ tầng chất lượng cao và hợp tác năng lượng chiến lược – đây sẽ là một cơ chế có sức đối trọng rất lớn đến đại dự án OBOR của Trung Quốc cũng như mặt trận năng lượng chiến lược mà Nga đang dẫn đầu. Cơ chế hợp tác quân sự ba bên Mỹ - Nhật - Hàn cũng là một điểm mới mà Mỹ đề cập trong chuyến đi đến Nhật[29]. Ngoài ra, trong chuyến thăm đến Philippines, ông Trump cũng đã thúc đẩy trở lại cơ chế đối thoại bốn bên Mỹ - Nhật - Ấn - Úc sau gần 10 năm không hoạt động[30].

 

Từ chính sách với Nhật Bản nhìn về sự điều chỉnh chính sách với khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Tổng thống Mỹ D. Trump


Chuyến thăm 12 ngày của Tổng thống Mỹ D. Trump đến châu Á diễn ra trong bối cảnh cả khu vực đang tập trung vào điểm nóng an ninh trên bán đảo Triều Tiên, đồng thời hướng đến các mục tiêu chung về chính sách thông qua ba hạt nhân là Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) và Hội nghị Thượng Đỉnh Hiệp hội Các Quốc gia Đông Nam Á mở rộng (ASEAN +) và Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (EAS).Tổng thống Mỹ D. Trump vì vậy sẽ có một nền tảng thuận lợi về “mẫu số chung an ninh” là mối đe doạ sẵn có ở bán đảo Triều Tiên sẽ là hạt nhân gắn kết các nước Đông Á trong chuyến thăm vào một cấu trúc trục an ninh do Mỹ đứng đầu, nhưng lại đứng trước thách thức về sự phát triển của các thể chế “thương mại đa phương” đang định hình (như TPP và RCEP, FTAAP) và sự chi phối của các thể chế khu vực sẵn có mà Mỹ không có ảnh hưởng tuyệt đối.


Điều này hoàn toàn khác với bối cánh của khu vực Trung Đông trong chuyến công du đầu tiên của ông Trump vào tháng 5/2017. Khi đó, cả Trung Đông có rất nhiều “mẫu số chung an ninh” (vấn đề Israel, vấn đề Iran, vấn đề khủng bố cực đoan IS… và sau đó là vấn đề Qatar) đồng thời cũng có nhiều mâu thuẫn nội tại giữa các nước láng giềng trong cùng hệ thống Ả rập Sunni – nên ông Trump đã áp dụng chiến thuật “tối đa hoá các lựa chọn” để định hình một cấu trúc quyền lực mới với ảnh hưởng tăng cường của Mỹ, và bán vũ khí cho tất cả các bên trong vụ khủng hoảng ngoại giao Qatar sau đó, làm tê liệt tạm thời có tổ chức khu vực đang có ở Trung Đông (như Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh - GCC, Tổ chức các nước Xuất khẩu Dầu mỏ - OPEC).Khu vực Đông Á hiện nay cũng như vậy, nhưng lại có một nền tảng ngoại giao đa phương rộng mở (mang tính +), có sự hội nhập  cao và phụ thuộc lẫn nhau với nền kinh tế - thương mại với các khu vực khác trên thế giới, và đạt được sự đa dạng trong các mặt hàng xuất – nhập khẩu nên không tạo ra nhiều lựa chọn để Mỹ có thể “tối đa hoá” trong hội nghị đa phương.


Qua bản thông cáo báo chí sau chuyến thăm Nhật Bản[31] có thể thấy chính quyền Tổng thống D. Trump đang định hình  một “khung chiến lược” trong chính sách châu Á của mình với những trọng tâm như sau:

 

1. Thiết lập phạm vi khu vực chính thức mở rộng ra Ấn Độ - Thái Bình Dương thay vì châu Á – Thái Bình Dương như trước đây.

 

2. Tận dụng “mối đe doạ Triều Tiên” để thúc đẩy ký kết chuyển giao các loại vũ khí phòng thủ tầm xa, máy bay cường kích và máy bay không người lái cho các đồng minh - thực tế là nhằm tăng cường sự hiện diện của quân đội Mỹ[32] tại khu vực bán đảo Triều Tiên với sự chia sẻ nhiều hơn chi phí từ các đồng minh Đông Bắc Á.

 

3. Đồng thời cũng dùng “mối đe dọa Triều Tiên” làm bình phong để né tránh tất cả các vấn đề tranh chấp chủ quyền và mâu thuẫn nội tại khác giữa các quốc gia láng giềng ở Đông Á, giúp Mỹ thi hành tốt các chính sách thương mại song phương với từng bên trong các điều kiện kiểm soát được.

 

4. Phát huy tối đa chiến lược “tối đa hóa các lựa chọn” bằng cách đề ra những lựa chọn mới theo hướng đặt trọng tâm giảm thâm hụt thương mại, yêu cầu các nước châu Á phải tăng cường sức mua đối với hàng hoá và dịch vụ của Mỹ để đổi lấy sự duy trì hiện trạng quan hệ chính trị tốt đẹp, đồng thời kiến tạo những cơ chế hợp tác đa phương mới mang tính bổ sungcho các cách tiếp cận vấn đề theo truyền thốngthườngbị hạn chế theo những khuôn khổ sẵn có của khu vực.

 

Nhìn chung, Tổng thống Mỹ D. Trump đã tận dụng tối đa vấn đề Triều Tiên nhằm quảng bá các thương vụ buôn bán vũ khí của Mỹ, đạt được sự đảm bảo cả hai mục tiêu giảm thâm hụt thương mại với Nhật và tạo thêm việc làm cho người Mỹ, đồng thời định hình được các cơ chế mới đang dẫn đầu các xu hướng hợp tác công nghệ cao trong khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương mang tính đối trọng với quyền lực cấu trúc mà Trung Quốc và Nga đã định hình. Về phía Nhật Bản, nước này cũng đạt được sự đảm bảo về khả năng tiếp cận thị trường Mỹ cao hơn, với cái giá phải trả khá đắt về sự bỏ ngỏ của Mỹ trong các tranh chấp biển đảo với Trung Quốc và Nga. Tuy nhiên, dường như Nhật Bản đang chấp nhận “đánh từng bước” và ủng hộ chính sách “tối đa hoá sự lựa chọn” của ông Trump để nhận được sự ủng hộ tuyệt đối của chính phủ Mỹ trong việc định hình một trật tự châu Á mới quanh trọng tâm trục xoay Mỹ - Nhật cùng các tam giác Mỹ - Nhật - Hàn, Mỹ - Nhật - Ấn và tứ giác Mỹ - Nhật - Ấn – Úc./.


TS. Bùi Hải Đăng - ThS. Lục Minh Tuấn


Bài viết được đăng lần đầu trên Tạp chí Châu Mỹ Ngày Nay, số 02 (239) năm 2018



 

[1]Lucy Pasha-Robinson (2017), “Donald Trump sells Qatar $12bn of weapons days after accusing it of funding terrorism”, Independent, truy cập tại http://www.independent.co.uk/news/world/americas/donald-trump-qatar-weapons-deal-12-billion-day-accuse-terrorism-saudi-arabiaqatar-signs-loa-for-the-a7790956.html, ngày truy cập 11/10/2017

[2]The White House (2017) , “President Trump and King Salman Sign Arms Deal”, truy cập tại https://www.whitehouse.gov/articles/president-trump-king-salman-sign-arms-deal/, ngày truy cập 8/11/2017

[3]Bùi Hải Đăng – Lục Minh Tuấn (2017), “Từ cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar nhìn về chiến lược “tối đa hóa các lựa chọn” của Tổng thống Mỹ D. Trump”, Tạp chí Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông, số 7(143).

[4]Số liệu từ Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ, truy cập tại https://ustr.gov/countries-regions/japan-korea-apec/japan, ngày truy cập 10/12/2017

[5]Số liệu từ Ngân hàng Thế giới, truy cập tại https://data.worldbank.org/country/japan, ngày truy cập 11/12/2017

[6] Trung tâm Tin tức VTV 24 (2017), “Mỹ xem xét thay đổi cách tính thâm hụt thương mại”, truy cập tại http://vtv.vn/kinh-te/my-xem-xet-thay-doi-cach-tinh-tham-hut-thuong-mai-20170220162453028.htm, ngày truy cập 12/11/2017

[7]Japan Times (2017), “Trump urges Japan to pay more to maintain U.S. military bases here”, truy cập tại https://www.japantimes.co.jp/news/2016/05/05/national/politics-diplomacy/trump-urges-japan-pay-maintain-u-s-military-bases/, ngày truy cập 20/11/2017

[8] Adam Behsudi (2017), “Japan exasperated by Trump’s trade policies”, Politico, truy cập tại http://www.politico.com/story/2017/10/15/japan-trump-trade-243767, ngày truy cập 22/11/2017

[9]Anna Fifield, “Ban on North Korean clothing exports will hurt women the most, experts say”, The Washington Post, truy cập tại https://www.washingtonpost.com/world/ban-on-north-korean-clothing-exports-will-hurt-women-the-most-experts-say/2017/09/16/2a6ec716-995c-11e7-a527-3573bd073e02_story.html?utm_term=.09b727fd3954, ngày truy cập 19/11/2017

[10] Số liệu từ Statista, truy cập tại https://www.statista.com/statistics/236397/value-of-the-leading-global-textile-exporters-by-country/, ngày truy cập 20/11/2017

[11]GPI Consultancy (2017), “Garment Production in North Korea”, truy cập tại http://www.gpic.nl/Making-garments-in-North-Korea.pdf, ngày truy cập 21/11/2017

[12]The White House (2017), “President Donald J. Trump’s Visit to Japan Strengthens the United States-Japan Alliance and Economic Partnership”, truy cập tại https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2017/11/06/president-donald-j-trumps-visit-japan-strengthens-united-states-japan, ngày truy cập 28/11/2017

[13] Ministry of Fireign Affairs of Japan (2017), “Japan-U.S.-ROK Trilateral Summit Meeting”, truy cập tại http://www.mofa.go.jp/a_o/na/kr/page3e_000758.html, ngày truy cập 22/11/2017

[14] Trong tương quan cạnh tranh ảnh hưởng giữa Hiệp định Thương mại tự do đang trong giai đoạn củng cố là TPP và RCEP, giữa hai đối trọng là Nhật Bản (trong TPP với tiêu chuẩn cao) và Trung Quốc (trong RCEP với tiêu chuẩn trung bình).

[15]Các tập đoàn lớn của Nhật Bản, Hàn Quốc cũng đang có chính sách ”thuê ngoài” để tận dụng lợi thế cạnh tranh về chi phí sản xuất rẻ hơn ở các thị trường quốc tế, riêng Trung Quốc lại tận dụng các nguồn đầu tư ra bên ngoài để xuất khẩu lao động của họ ra thị trường quốc tế.

[16]Daniel Shane (2017), “Trump's trade flashpoints in Asia”, CNN Money, truy cập tại http://money.cnn.com/2017/11/06/news/economy/trump-asia-visit-trade-economy/index.html, ngày truy cập 19/11/2017

[17]Số liệu từ Cục Thống kê Dân số Mỹ (2017), truy cập tại https://www.census.gov/foreign-trade/balance/c5880.html, ngày truy cập 29/11/2017

[18] The White House (2017), “President Donald J. Trump’s Summit Meeting with Prime Minister Shinzo Abe of Japan”, truy cập tại https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/president-donald-j-trumps-summit-meeting-prime-minister-shinzo-abe-japan/, ngày truy cập 28/11/2017

[19]Michael C. Bender (2017), “Trump Urges Japan to Buy More U.S. Military Equipment”, The Wall Street Journal, truy cập tại https://www.wsj.com/articles/trump-presses-japan-for-bilateral-trade-deal-1509938809, ngày truy cập 18/11/2017

[20] Trần Minh (2017), “Thủ tướng Nhật Bản ‘bắt tay’ ông Trump, tạo 700.000 việc làm tại Mỹ”, Báo Tin Tức, truy cập tại https://baotintuc.vn/the-gioi/thu-tuong-nhat-ban-bat-tay-ong-trump-tao-700000-viec-lam-tai-my-20170203113538173.htm, ngày truy cập 16/11/2017

[21]The White House (2017), “President Donald J. Trump’s Summit Meeting with Prime Minister Shinzo Abe of Japan”, truy cập tại https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/president-donald-j-trumps-summit-meeting-prime-minister-shinzo-abe-japan/, ngày truy cập 28/11/2017

[22]The White House (2017), “President Donald J. Trump’s Visit to Japan Strengthens the United States-Japan Alliance and Economic Partnership”, truy cập tại https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/president-donald-j-trumps-visit-japan-strengthens-united-states-japan-alliance-economic-partnership/, ngày truy cập 28/11/2017

[23]Walter Sim (2017), “US arms will help Japan shoot North Korean missiles 'out of the sky': Trump”, Strait Times, truy cập tại http://www.straitstimes.com/asia/east-asia/japan-to-freeze-assets-of-35-north-korean-groups-individuals-pm-shinzo-abe, ngày truy cập 21/11/2017

[24] Kevin Liptak &Jeremy Diamond (2017), “Trump arrives in Japan, first in five-country Asian tour”, CNN Politics,truy cập tại http://edition.cnn.com/2017/11/04/politics/trump-tokyo-asia-trip-shinzo-abe/index.html, ngày truy cập 24/11/2017

[25] US Trade and Development Agency (2017), “USTDA Partners with Japan’s Ministry of Economy, Trade and Industry to Support Quality Infrastructure”, truy cập tại https://www.ustda.gov/news/press-releases/2017/ustda-partners-japan%E2%80%99s-ministry-economy-trade-and-industry-support-quality, ngày truy cập 27/11/2017

[26] Wade Shepard (2017). “India And Japan Join Forces To Counter China And Build Their Own New Silk Road, Forbes, truy cập tại ”https://www.forbes.com/sites/wadeshepard/2017/07/31/india-and-japan-join-forces-to-counter-china-and-build-their-own-new-silk-road/, ngày truy cập 20/11/2017

[27] John Kemp (2017), “Rising U.S. oil production knocks OPEC off course: Kemp”, Reuters, truy cập tại http://www.reuters.com/article/us-usa-oil-kemp-idUSKBN17Y262, ngày truy cập 29/11/2017

[28] Ministry of External Affairs (2015), “Joint Statement on India and Japan Vision 2025: Special Strategic and Global Partnership Working Together for Peace and Prosperity of the Indo-Pacific Region and the World(December 12, 2015)”, truy cập tại http://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/26176/Joint_Statement_on_India_and_Japan_Vision_2025_Special_Strategic_and_Global_Partnership_Working_Together_for_Peace_and_Prosperity_of_the_IndoPacific_R, ngày truy cập 28/11/2017

[29] The White House (2017), “President Donald J. Trump’s Summit Meeting with Prime Minister Shinzo Abe of Japan”, truy cập tại https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/president-donald-j-trumps-summit-meeting-prime-minister-shinzo-abe-japan/, ngày truy cập 29/11/2017

[30]The Times of India (2017), “Quadrilateral security dialogue: India, Australia, Japan, US hold talks on Indo-Pacific cooperation”, truy cập tại https://timesofindia.indiatimes.com/india/quadrilateral-security-dialogue-india-australia-japan-us-hold-talks-on-indo-pacific-cooperation/articleshow/61616602.cms, ngày truy cập 25/11/2017

[31] The White House (2017), “President Donald J. Trump’s Summit Meeting with Prime Minister Shinzo Abe of Japan”, truy cập tại https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/president-donald-j-trumps-summit-meeting-prime-minister-shinzo-abe-japan/, ngày truy cập 29/11/2017

[32] Các khí tài như hệ thống THAAD vẫn do quân đội Mỹ kiểm soát, dù Hàn Quốc phải chi trả chi phí vận hành.



 


Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.