Từ cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar nhìn về chiến lược “tối đa hóa các lựa chọn” của Tổng thống Mỹ D. Trump

Chính sách đối ngoại trong thời kỳ đầu của chính quyền Tổng thống D. Trump đang được tiến hành theo ba định hướng lớn: (1) gây áp lực song phương lên các đối tác đơn lẻ, (2) rút khỏi các hiệp ước đa phương không đảm bảo được lợi ích vượt trội của Mỹ và (3) xây dựng những kết nối mới trong đó Mỹ có vai trò lớn hơn. Đây là những bước đi nhằm đảm bảo nước Mỹ có thể “tối đa hóa các lựa chọn” của mình theo đúng triết lý đàm phán của Tổng thống D. Trump, thay vì phải tuân theo những lựa chọn mà thế giới đã “lên sẵn khung” trước đó.


 

Kết quả hình ảnh cho trump middle east
 

 Tổng thống Mỹ D. Trump bắt tay với Vua Tamim bin Hamad Al Thani của Qatar tại Saudi Arabia (21/5) - Ảnh: AFP 


Để thực hiện được chính sách này, chính quyền D. Trump đã đưa ra một loạt các cảnh báo song phương trên cả ba lĩnh vực: thương mại (điều tra 16 quốc gia khiến Mỹ bị thâm hụt cán cân thương mại[1]), tài chính – tiền tệ (cáo buộc các Trung Quốc, Nhật Bản và Đức thao túng tiền tệ[2]) và an ninh (yêu cầu các đồng minh quân sự chi trả nhiều hơn[3]). Ở cấp độ đa phương, Mỹ đã triển khai một loạt các “phép thử” ở một loạt các “điểm nóng” có ảnh hưởng lớn đến dư luận quốc tế từ Đông Á – Thái Bình Dương (rút khỏi Hiệp định TPP, triển khai khẩn cấp hệ thống THAAD tại Hàn Quốc, leo thang căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên), Trung Đông (tấn công cảnh cáo Syria, xét lại Thỏa thuận Hạt nhân Iran), châu Âu (xét lại sự cần thiết của tổ chức NATO, rút khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu) đến châu Mỹ (xét lại Hiệp định NAFTA, xét lại chính sách bình thường hóa quan hệ với Cuba).. nhằm đo lường khả năng phản ứng trên thực tế của các bên liên quan đối với trật tự thế giới đang có, cũng như thăm dò sự ủng hộ của các quốc gia này đối với một trật tự mới do nước Mỹ khởi tạo dưới thời của Tổng thống D. Trump. Đây cũng là một biện pháp hiệu quả nhằm thăm dò tiềm năng của các “thị trường” trước khi quyết định chiến lược kinh doanh cụ thể. Những “phép thử” này không chỉ giúp ông Trump nhận ra được những kết nối thực tế giữa các chủ thể đơn lẻ trên thế giới, mà còn định lượng được ảnh hưởng của các cường quốc có liên quan cũng như vai trò của các tổ chức quốc tế quan trọng trong từng khu vực cụ thể. Và quan trọng nhất, đó là sự ủng hộ của các chủ thể này đối với vai trò lãnh đạo của Mỹ.


Sau các “phép thử” ở khu vực Đông Á – Thái Bình Dương, châu Mỹ và châu Âu, chính quyền Tổng thống D. Trump nhận được phản ứng tiêu cực nhiều hơn sự đồng thuận. Quyết định rút khỏi các Hiệp định TPP và Hiệp định Paris về Biến đổi khí hậu khiến cho dư luận quốc tế bất bình, trong khi các đồng minh quân sự của Mỹ cũng không duy trì sự ủng hộ của họ do bị chính phủ Mỹ gây áp lực gia tăng chi phí quốc phòng. Áp lực dư luận xuất phát từ thái độ của các quốc gia có ảnh hưởng trong mỗi khu vực. Các động thái gay gắt từ Đức, Nga và Trung Quốc (mặc dù vẫn duy trì hợp tác với Mỹ) càng làm các khu vực Đông Á – Thái Bình Dương và châu Âu mất đi lợi thế cạnh tranh trong quá trình lựa chọn thị trường của Tổng thống D. Trump. Duy chỉ có khu vực Trung Đông, với sự ủng hộ dành cho ông Trump gần như tuyệt đối của cả hai thế lực đối trọng nhau là Saudi Arabia và Israel, chính phủ Mỹ mới có khả năng hiện thực hóa việc “tối đa hóa lựa chọn” với chi phí tối thiểu.


Do đó, Trung Đông chính là lựa chọn tối ưu cho chuyến công du đầu tiên của Tổng thống D. Trump để triển khai những bước đi đầu tiên trong định hướng thứ (3): xây dựng những kết nối mới trong đó Mỹ có vai trò lớn hơn. Tuy nhiên, Trung Đông là một khu vực nhạy cảm với 3 lớp mâu thuẫn chủ đạo: thứ nhất là mâu thuẫn giữa người Hồi giáo(các quốc gia Ả rập) với người Do thái (Israel), thứ hailà mâu thuẫn giữa người Hồi giáo Sunni (đứng đầu là Saudi Arabia) và Hồi giáo Shiite (đứng đầu là Iran), lớp mâu thuẫn thứ ba xuất hiện muộn hơn trong khối Sunni giữa các nước Ả rập thân Mỹ (đứng đầu là Saudi Arabia) và các nước Ả rập thi hành chính sách “phòng bị nước đôi (hedging)” (đại diện là Qatar)[4].Gọi đây là 3 lớp mâu thuẫn vì các mâu thuẫn này đang tồn tại song song trong quan hệ quốc tế ở Trung Đông và là đặc trưng cho tính chất phức tạp về tôn giáo cũng như sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc trong khu vực này.

 

Trung Đông vẫn duy trì được trật tự cân bằng cho đến trước chuyến thăm của Tổng thống Mỹ D. Trump


Dưới thời Tổng thống B. Obama, hai lớp mâu thuẫn đầu tiên mang tính truyền thống của Trung Đông đã có những tiến triển tích cực trong quá trình hòa giải với những nỗ lực dàn xếp của cả thế giới[5]. Tuy nhiên lớp mâu thuẫn thứ ba lại ngày càng có dấu hiệu leo thang. Vào năm 2013, dư luận đã cho rằng hệ quả của cuộc cạnh tranh quyền lãnh đạo Trung Đông giữa Qatar và Saudi Arabia đã buộc Tiểu vương Qatar Hamad bin Khalifa Al Thani phải tuyên bố thoái vị[6]. Tuy nhiên, Thái tử Tamim – người kế vị của Qatar ngay sau đó đã tăng cường các hoạt động nhập khẩu vũ khí – tiếp tục kế thừa chính sách chạy đua vũ trang với Saudi Arabia. Theo thống kê của Viện Nghiên cứu Hòa bình Stockholm (SIPRI), năm 2015 Qatar đã nhập khẩu số lượng vũ khí tăng hơn 279% so với năm 2011[7]. Thậm chí, vào năm 2015, Qatar trở thành quốc gia Trung Đông ký kết các hợp đồng nhập khẩu vũ khí lớn nhất (17 tỷ USD) với Mỹ, vượt qua cả Saudi Arabia (8 tỷ USD)[8]. Cần lưu ý rằng, chủ trương tăng cường hiện đại hóa quân sự của Qatar trong thời gian ngắn trên thực tế chỉ nhằm tranh thủ gắn bó lợi ích lẫn nhau trong mối quan hệ với Mỹ - một siêu cường xuất khẩu vũ khí. vì một cuộc chiến tranh nhằm vào Qatar là điều rất khó xảy ra do ở Qatar hiện đang có hai căn cứ quân sự lớn của Mỹ: một là, căn cứ không quân Al Udeid – được xem là căn cứ không quân lớn nhất khu vực Trung Đông của Mỹ, và hai là, căn cứ As Sayliyah – nơi đóng quân của Bộ Tư lệnh Trung Ương Mỹ (USCENTCOM)[9]. Nói cách khác, Qatar đã chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất trong xung đột với khối Ả rập Sunni do Saudi Arabia lãnh đạo nhằm vào quốc gia này. Saudi Arabia vì thế cũng đẩy nhanh quy mô các hợp đồng nhập khẩu vũ khí của họ gấp 3 lần trong khoảng thời gian từ 2011 – 2015, trở thành quốc gia nhập khẩu vũ khí lớn thứ 2 trên thế giới[10]. Năm 2014, Saudi Arabia bắt đầu “phép thử” cho kế hoạch phong tỏa Qatar bằng việc rút đại sứ về nước (cùng với Bahrain và U.A.E). Với lý do Qatar đã có những hành động đe dọa đến an ninh của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) khi hỗ trợ cho các lực lượng khủng bố, đặc biệt là Tổ chức Anh em Hồi giáo (Muslim Brotherhood)[11].Đến tháng 11/2014, ba quốc gia trên mới cho cử các đại sứ của họ trở lại sau những nỗ lực hàn gắn ngoại giao của Qatar và Kuwait[12]. “Phép thử” của Saudi Arabia năm 2014 cho thấy những giới hạn của cường quốc này khi độc lập hành động mà không có sự hậu thuẫn toàn diện từ Mỹ.Phải đến ngày 5/6/2017 vừa qua, “phép thử” này đã bùng phát chính thức thành cuộc khủng hoảng ngoại giao Vùng Vịnh khi cả 4 quốc gia gồm: Bahrain, Saudi Arabia, UAE, Ai Cập lần lượt tuyên bố cắt quan hệ ngoại giao với Qatar. Cuộc khủng hoảng mở rộng quy mô đến ngày 12/6/2017 với tổng cộng 8 quốc gia (Bahrain, Saudi Arabia, UAE, Ai Cập, Libya, Comoros, Maldives, Mauritania, Yemen) tuyên bố cắt quan hệ và 6 quốc gia khác (Jordan, Djibouti, Eritrea, Chad, Senegal, Niger) tuyên bố hạ bậc quan hệ ngoại giao với Qatar.

 

Như vậy, ngay sau chuyến công du chính thức đầu tiên của Tổng thống Mỹ D. Trump đến Trung Đông vào cuối tháng 5/2017, thế cân bằng ở Trung Đông một lần nữa bị phá vỡ bằng cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar nhằm khẳng định quyền lực của khối các quốc gia Ả rập Sunni thân Mỹ do Saudi Arabia lãnh đạo. Có thể thấy, các hợp đồng quân sự với tổng trị giá hơn 110 tỷ USD giữa Mỹ và Saudi Arabia ngay trong chuyến thăm cùng với kế hoạch xây dựng một liên minh quân sự chỉ gồm các quốc gia Ả rập theo dòng Sunni (NATO phiên bản Ả rập) đã có tác động đáng kể đến quyết định phong tỏa Qatar của Saudi Arabia. Rõ ràng, Tổng thống Mỹ D. Trump đã chứng tỏ việc lựa chọn Saudi Arabia là cường quốc lãnh đạo của khu vực. Những phát ngôn và động thái nhằm biểu hiện sự ủng hộ tuyệt đối của Mỹ đối với cuộc chiến chống khủng bố và chống Iran đã khiến Saudi Arabia cảm thấy thắng thế khi có một hậu thuẫn quá lớn trong cuộc chạy đua cạnh tranh ảnh hưởng tại Trung Đông. Và dĩ nhiên, điều đầu tiên cần làm đó là gây sức ép để đưa Qatar – quốc gia duy nhất trong nhóm nước Hồi giáo dòng Sunni cạnh tranh vị thế bá quyền của Saudi Arabia tại Vùng Vịnh – thay đổi chính sách “phòng bị nước đôi” của họ và tuân thủ sự lãnh đạo của Saudi Arabia trong khối “Ả rập NATO” mà Tổng thống Mỹ đã cam kết cùng thúc đẩy. Đây cũng là bước đi không thể làm muộn hơn khi Qatar đang không ngừng tăng tốc hiện đại hóa quốc phòng và củng cố chiến lược “ngoại giao nước đôi” với các đối tác quan trọng của họ trên thế giới, trong đó có cả Mỹ. Thêm vào đó, sự trỗi dậy của các lực lượng Hồi giáo thân Iran ở Syria và Yemen (có sự ủng hộ của Qatar) càng làm cán cân quyền lực ở khu vực càng lúc càng bất lợi cho Saudi Arabia[13].Nói cách khác, chuyến thăm Trung Đông của Tổng thống Mỹ D. Trump đã góp phần làm lệch đi tình trạng cân bằng ảnh hưởng tại khu vực Vùng Vịnh.

 

 

Các sự kiện chính trong cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar - Ảnh: CNAS


Khủng hoảng ngoại giao Qatar và lợi ích của Mỹ

 

Cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar trên thực tế đã giúp Mỹ có thêm nhiều lựa chọn hơn trong chiến lược tăng cường ảnh hưởng của họ tại Trung Đông. Chính quyền D. Trump thậm chí có khả năng đạt được cả 3 mục tiêu chiến lược tại khu vực:


Đầu tiên, là mục tiêu về xây dựng lại quyền lực cấu trúc (structural power) của Trung Đông. Khu vực Trung Đông ngay trước thời điểm ông Trump nhậm chức (tháng 1/2017) đang đi dần vào xu hướng hợp tác và việc duy trì sự ổn định của các điểm nóng được đảm bảo bởi vai trò của các thể chế khu vực quan trọng là Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), Tổ chức Các quốc gia Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), rộng hơn ở cấp độ liên khu vực là Liên đoàn Ả rập và Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC). Trong đó, ba tổ chức đầu tiên đều giữ một vai trò trọng yếu trong việc điều phối một lớp mâu thuẫn ở Trung Đông, lần lượt theo trình tự: GCC với quan hệ Saudi Arabia – Qatar, OPEC với quan hệ giữa khối Ả rập Sunni - Iran và Liên đoàn Ả rập với quan hệ giữa khối Ả rập với Israel. Do đó, nếu muốn tăng cường ảnh hưởng về quyền lực cấu trúc tại khu vực này thì Tổng thống D. Trump có số lựa chọn hạn chế tùy vào khả năng tranh thủ được mối quan hệ với các tổ chức sẵn có trong khu vực. Trong bối cảnh ngay trước chuyến thăm của Tổng thống D. Trump đến Trung Đông, thì Nga và châu Âu đã “đi trước một bước” khi củng cố khả năng hợp tác cũng như ảnh hưởng của họ tại các thiết chế này. Điển hình là quyết định xem xét việc sử dụng đồng euro trong các giao dịch dầu khí của OPEC tại Hội nghị Thượng đỉnh của tổ chức này năm 2015 (nhằm giảm sự phụ thuộc vào đồng dollar của Mỹ)[14], và thỏa thuận duy trì cắt giảm sản lượng giữa Nga và OPEC nhằm ổn định giá dầu trên thế giới, ký vào cuối năm 2016 và được nhất trí gia hạn vào tháng 5/2017[15].Những động thái trên càng khiến cho một quốc gia vừa bước chân vào thị trường xuất khẩu dầu khí như Mỹ phải trả cái giá cao hơn trong quan hệ với các thể chế sẵn có trong khu vực Trung Đông.


Tuy nhiên, quan hệ Saudi Arabia – Qatar đều có ảnh hưởng quan trọng ở tất cả các tổ chức này, nên chỉ cần xuất hiện xung đột ngoại giao giữa hai quốc gia trên sẽ ảnh hưởng rất lớn đến định hướng hợp tác của trật tự cân bằng quyền lực đang hiện hữu ở Trung Đông. Đây là một cách tiếp cận nhanh chóng và hiệu quả nhất nhằm thay đổi cán cân quyền lực đang ổn định ở khu vực. Do đó, cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar ngay lập tức đã làm chia rẽ định hướng hợp tác trong cả hai thể chế cốt lõi là GCC và OPEC. Điều này rõ ràng tạo tiền đề thuận lợi cho việc xây dựng một thể chế mới về an ninh – khối Ả rập NATO như đề xuất của chính phủ Mỹ. Như vậy, từ một trật tự ổn định với những điểm nóng được kiềm chế bởi các thể chế chủ chốt, Mỹ đã định hướng được xu thế thiết lập những thể chế mới trên nền tảng giáo lý Sunni (cũng là lựa chọn của Saudi Arabia)và tạo nên xu thế xét lại vai trò của các thể chế đang có. Như vậy, Tổng thống D. Trump đã tạo thêm được cho mình nhiều sự lựa chọn hơn và gia tăng được quyền lực cấu trúc của Mỹở Trung Đông nhờ vào cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar.


Thứ hai, đó là mục tiêu về tăng cường sự phụ thuộc đối với các bên đơn lẻ ở Trung Đông. Cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar không chỉ góp phần giảm đi khả năng ổn định của trật tự cân bằng đang có ở Trung Đông, mà còn thúc đẩy các quốc gia lựa chọn chính sách “phù thịnh (bandwagoning)” nhằm tìm kiếm sự bảo hộ tuyệt đối thay vì chính sách “đa phương hóa (multilateralization)” mà khối Ả rập đang theo đuổi hay “phòng bị nước đôi (hedging)” như Qatar. Cả hai chính sách “đa phương hóa” và “phòng bị nước đôi” không chỉ giúp các quốc gia phân tán được rủi ro của chính sách “phù thịnh” vào Mỹ trong giai đoạn trước, mà còn tạo điều kiện để khu vực Trung Đông nhận được sự hợp tác từ nhiều cường quốc khác trong quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, đó chỉ là lợi ích về dài hạn mang tính chiến lược. Trong khi cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar hiện đang tạo ra một tình thế phức tạp cho tất cả các quốc gia liên quan, đồng thời cũng tạo ra nhu cầu về một sự bảo trợ tuyệt đối ngay lập tức và trong ngắn hạn (mà chỉ có chính sách “phù thịnh” mới đem lại được).


Tình thế phức tạp trong cuộc khủng hoảng ngoại giao hiện nay chính là tác động hai chiều từ quyết định phong tỏa ngoại giao Qatar từ khối các nước ủng hộ Saudi Arabia không chỉ gây thiệt hại cho mục tiêu mà còn gây tổn thất cho nền kinh tế các nước gây ra khủng hoảng. Đó là hệ quả tất yếu xảy ra trong một khu vực có sự phụ thuộc lẫn nhau chặt chẽ về kinh tế.Là quốc gia xuất khẩu khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhấtthế giới, Qatar dĩ nhiên sẽ dùng LNG làm “vũ khí chiến lược” của họ trong quan hệ với các nước láng giềng. Cần lưu ý rằng, mặc dù Vùng Vịnh là khu vực có trữ lượng khí tự nhiên rất lớn, nhưng lại có khí hậu khắc nghiệt và địa hình trắc trở. Nhóm các quốc gia Vùng Vịnh còn lại ngoài Qatar (GCC-5) đều đang giảm dần khả năng cung cấp khí đốt cho thị trường quốc nội[16]. Nhiều quốc gia tuy thăm dò được nhiều mỏ khí mới có trữ lượng lớn nhưng lại không có đủ công nghệ để khai thác, trong khi nhu cầu sử dụng khí đốt lại tăng cao hàng năm theo quy mô dân số, điển hình là Ai Cập–từ quốc gia xuất khẩu chuyển sang nhập khẩu LNG từ năm 2012[17]. Tình hình diễn ra tương tự đối với UAE khi các mỏ khí đốt đều nằm ở những vị trí khó khai thác, trong khi chính phủ vẫn duy trì chính sách trợ giá khí đốt (tính vào trợ giá điện) khiến nhu cầu sử dụng quốc nội tăng cao[18]. Do đó, Ai Cập và UAE đang tăng dần sự phụ thuộc vào lượng khí LNG xuất khẩu từ Qatar. Theo thống kê, Qatar thông qua hệ thống đường ống ngầm dưới biển Dolphin Energyđang cung cấp 1/3 nhu cầu khí LNG mỗi ngày của UAE[19]. Trong khi nguồn khí LNG nhập khẩu từ Qatar chiếm đến 60% tổng nhu cầu LNG của Ai Cập năm 2015[20]. Hai quốc gia Oman[21] và Kuwait[22] trong khối GCC lại đang nhập khẩu LNG từ cả Qatar và Iran nên đều ra sức ủng hộ chính sách “phòng vệ nước đôi” mà Qatar tiến hành. Chỉ có Ả rập Saudi và Bahrain là không chịu ảnh hưởng từ “vũ khí chiến lược” của Qatar. Trong khi về phía ngược lại, do khí hậu khô cằn nên Qatar phụ thuộc vào nguồn lương thực nhập khẩu và hơn 40% trong đó được chuyển bằng đường bộ qua biên giới Saudi Arabia[23]. Nói cách khác, các quốc gia Vùng Vịnh có nhu cầu thiết yếu đối với nguồn cung khí LNG từ Qatar, trong khi an ninh lương thực của Qatar phụ thuộc nhiều vào tuyến đường vận chuyển qua các quốc gia Vùng Vịnh.Sự phụ thuộc này càng trở nên chặt chẽ hơn trong khoảng thời gian nóng nhất của mùa hè khi nhu cầu tiêu thụ điện năng nội địa tăng cao ở các nước Vùng Vịnh nhập khẩu LNG[24], đồng thời cũng là thời điểm diễn ra tháng chay Ramadan của người Hồi giáo (nhu cầu sử dụng đường trắng và thực phẩm tăng cao ở Qatar[25]).


Vì vậy, cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar gây thiệt hại cho tất cả các quốc gia Vùng Vịnh trong ngắn hạn[26]. Trong đó Qatar chịu thiệt hại nghiêm trọng hơn về an ninh lương thực, và nhóm các quốc gia Vùng Vịnh còn lại ngay sau đó sẽ chịu thiệt hại về an ninh năng lượng (vì khí đốt được các nước này sử dụng phổ biến trong sản xuất điện năng)[27]. Điều đó tạo cơ hội cho sự gia tăng ảnh hưởng của bất kỳ quốc gia nào có khả năng bảo trợ an ninh cũng như đảm đương được vai trò “trung gian hòa giải” cho cả hai phía. Đây là một cơ hội của nước Mỹ - quốc gia đang chiếm ưu thế tuyệt đối khi đang sở hữu các hợp đồng vũ khí có quy mô lớn nhất với cả hai phía: Saudi Arabia và Qatar. Vai trò bảo trợ an ninh của Mỹ vì vậy sẽ có lợi thế cạnh tranh vượt trội hơn hẳn so với các cường quốc còn lại đang có hợp tác với khu vực Trung Đông. Ngoài ra, cuộc khủng hoảng này cũng gây áp lực lên Iran và các lực lượng do Iran ủng hộ (mà Mỹ và các nước Ả rập liệt vào danh sách khủng bố), đồng thời sự thiệt hại giữa các quốc gia trong phe Ả rập cũng là điều mà Israel mong muốn – vì thế đạt được phần lớn các mục tiêu của Mỹ tại khu vực.

 

Thứ ba, xét trên quy mô rộng hơn, Mỹ còn tăng cường được lợi thế cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt quốc tế. Cần lưu ý rằng, ngay từ thời Tổng thống Obama, Mỹ đã củng cố tiềm lực để chuyển thành quốc gia xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt. Quốc hội Mỹ đã dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu dầu thô từ năm 2015 [28] và chính quyền Tổng thống B. Obama đã tăng tốc xây dựng các giàn khoan dầu với số lượng gấp đôi (hơn 120%) trước đó vào năm 2016[29]. Riêng về lĩnh vực khí thiên nhiên, xuất khẩu khí LNG của Mỹ đã tăng hơn 50% trong khoảng thời gian từ 2010 đến 2016, và đạt xuất khẩu ròng lần đầu tiên vào năm 2016[30]. Sự tham gia của Mỹ vào thị trường xuất khẩu dầu khí quốc tế đang gây áp lực rất lớn lên Nga và OPEC[31]. Thậm chí kế hoạch bán một nửa kho dự trữ dầu chiến lược quốc gia (SPR) của Tổng thống D. Trump có khả năng phá vỡ thỏa thuận giữa Nga và OPEC nhằm duy trì cắt giảm sản lượng để tăng giá dầu[32]. Trong bối cảnh giá dầu vẫn đang bị kiềm ở mức thấp bởi chính sách gia tăng sản lượng ồ ạt của chính phủ Mỹ (gây thiệt hại cho tất cả quốc gia xuất khẩu dầu mỏ), thì thị trường khí tự nhiên (LNG) của thế giới lại chịu tác động bởi cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar – quốc gia xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Qatar giữ tỷ trọng thấp trong xuất khẩu dầu nên cuộc khủng hoảng này không ảnh hưởng nhiều đến chiến lược giảm giá dầu mỏ mà Mỹ đang tiến hành. Thậm chí, mặc dù bị phong tỏa phần lớn biên giới phía Tây với các nước Vùng Vịnh, nhưng Qatar vẫn duy trì được các tuyến xuất khẩu LNG của mình cho các đối tác quan trọng ở châu Âu và châu Á[33] nên về ngắn hạn vẫn chưa ảnh hưởng nhiều đến thị trường xuất khẩu khí đốt trên thế giới. Tuy nhiên, bất ổn chính trị hay sự mất ổn định của các nguồn cung từ Trung Đông đã khiến cho cả Qatar và các quốc gia Vùng Vịnh còn lại mất đi lợi thế cạnh tranh chiến lược đối với các đối tác quốc tế. Các đối tác này dĩ nhiên sẽ đẩy mạnh nhập khẩu từ các thị trường khác thay thế cho Trung Đông nhằm phân tán rủi ro, và chính phủ Mỹ chỉ cần tiến hành đàm phán vào đúng thời điểm để thu hút thêm các đối tác về phía họ.

  

 


Lợi ích của các Saudi Arabia, Mỹ và Qatar tại Vùng Vịnh - Ảnh: CNAS 

 

Nhìn chung, khủng hoảng ngoại giao Qatar là một sự kiện đã “tối đa hóa sự lựa chọn” cho chính phủ D. Trump, giúp tăng cường ảnh hưởng của Mỹ tại Trung Đông nói riêng và trên trường quốc tế nói chung. Tuy nhiên, những lợi ích này chỉ tồn tại trong ngắn hạn. Vì về lâu dài, chính sách “phòng vệ nước đôi” của Qatar sẽ phát huy tác dụng khi sự giúp đỡ của các cường quốc khác trên thế giới sẽ tăng cường áp lực lên quyết định phong tỏa ngoại giao từ phe Saudi Arabia. Đồng thời, với sự ủng hộ từ Iran, Kuwait và Oman, Qatar vẫn duy trì được quan hệ thương mại với quốc tế bằng các tuyến đường thay thế. Cùng với sự bảo trợ an ninh từ các căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ, Qatar trên thực tế rất khó có khả năng bị tấn công quân sự từ bất kỳ quốc gia nào trong khu vực. Do đó, cuộc khủng hoảng này chỉ làm giảm đi lợi thế cạnh tranh về tính ổn định thị trường của Qatar nói riêng và các quốc gia Vùng Vịnh nói chung – một yếu tố có thể bù đắp bằng các thỏa thuận ưu đãi về giá. Nên, chính phủ D. Trump chỉ có thể tận dụng cơ hội này để phát huy triệt để các mục tiêu về lợi nhuận thông qua các hợp đồng xuất khẩu vũ khí, và sự mở rộng thị trường xuất khẩu dầu khí của họ. Mặc dù vậy, chính sách tối đa hóa lợi nhuận có thể làm giảm đi uy tín của quốc gia, ví dụ như chính sách tăng cường xuất khẩu vũ khí cho một quốc gia bị cáo buộc đang “tài trợ khủng bố” như Qatar sẽ gây cho chính phủ Mỹ nhiều khó khăn hơn về dư luận khi xây dựng khối “NATO Ả rập” với trọng tâm chống khủng bố trong giai đoạn sau. Nói cách khác, nếu chỉ duy trì mục tiêu lợi nhuận, thì chính phủ D. Trump sẽ không tận dụng được các lợi thế có được từ cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar.


Trung tâm Nghiên cứu Bắc Mỹ (CNAS) 


[1]http://www.businessinsider.in/Trumpis-threatening-16-countries-including-India-and-China-for-trade-deficit/articleshow/57957646.cms

[2]http://asia.nikkei.com/Markets/Currencies/Trump-singles-out-Japan-China-Germany-for-currency-attack

[3]http://www.cnbc.com/2017/02/06/trump-tries-to-reassure-allies-about-us-support-but-asks-them-to-pay-up-more.html

[4]Qatar là quốc gia Hồi giáo theo dòng Sunni có biên giới giáp với cả Iran và Saudi Arabia. Tuy ủng hộ sự lãnh đạo của dòng Sunni nhưng Qatar đi theo tinh thần hòa hợp tôn giáo trong khi Saudi Arabia luôn công kích người Shitte gây chia rẽ khối Ả rập nhằm xây dựng ảnh hưởng tuyệt đối của quốc gia này tại Trung Đông. Qatar và Iran lại cùng chia sẻ mỏ khí thiên nhiên lớn nhất thế giới ở vịnh Ba Tư nên mối quan hệ thù địch với Iran hoàn toàn không có lợi cho các hoạt động khai thác và xuất khẩu khí đốt hóa lỏng (LNG) của họ. Đây chính là lý do đòi hỏi Qatar phải duy trì chính sách “phòng bị nước đôi” (thiết lập quan hệ với tất cả các bên đối trọng lẫn nhau) nhằm tối đa hóa lợi ích của mình. 

[5] Palestine đã được nâng lên vị trí quốc gia phi thành viên của Liên Hợp Quốc từ 2012, Mỹ lần đầu tiên bỏ phiếu trắng giúp Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết lên án hành động xây dựng trái phép của Israel trên lãnh thổ Palestine vào cuối năm 2016, Mỹ chính thức dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế và tài chính quốc tế lên Iran vào tháng 1/2017 - ngay trước thời điểm ông Trump lên nhậm chức

[6]https://sputniknews.com/politics/201601191033369817-qatar-russia-syria-geopolitics/

[7]http://www.middleeasteye.net/news/arms-sales-saudi-arabia-qatar-over-275-1719346706

[8]https://www.nytimes.com/2016/12/26/us/politics/united-states-global-weapons-sales.html?_r=0

[9]http://www.globalsecurity.org/military/facility/camp-as-sayliyah.htm

[10]https://www.theguardian.com/world/2016/feb/22/saudi-arabia-surge-arms-imports-middle-east

[11]http://www.reuters.com/article/us-gulf-qatar-ambassadors-idUSBREA2413N20140305

[12]https://www.academia.edu/12696782/GCCs_2014_Crisis_Causes_Issues_and_Solutions

[13]https://vn.sputniknews.com/opinion/201706053431761-qatar-a-rap-quan-he/

[14] http://susris.com/2014/12/12/gcc-summit-a-show-of-unity-arab-news-editorial/

[15]http://vietstock.vn/2017/05/a-rap-xe-ut-va-nga-nhat-tri-keo-dai-thoa-thuan-cat-giam-san-luong-toi-thang-32018-34-536877.htm

[16]http://www.bakerinstitute.org/research/qatar-rises-above-its-region-geopolitics-and-rejection-gcc-gas-market/

[17] https://www.forbes.com/sites/thebakersinstitute/2016/11/17/reversing-middle-east-dependence-us-begins-exports-of-shale-gas-to-oil-rich-uae-and-kuwait/#11c301b1eb67

[18]https://www.forbes.com/sites/thebakersinstitute/2016/11/17/reversing-middle-east-dependence-us-begins-exports-of-shale-gas-to-oil-rich-uae-and-kuwait/#1ec1261d1eb6

[19]https://www.washingtonpost.com/business/natural-gas-built-qatar-now-may-protect-it-in-gulf-dispute/2017/06/12/dab6a7a4-4f6c-11e7-b74e-0d2785d3083d_story.html?utm_term=.25b27abc190c

[20]http://www.cnbc.com/2017/06/06/port-bans-hurt-qatars-commodity-trade-as-gas-supply-worries-grow.html

[21]http://uk.reuters.com/article/uk-iran-oman-idUKBRE97Q0EE20130827

[22]http://www.thearabweekly.com/Economy/5853/Kuwait-looks-to-imports-to-meet-natural-gas-needs

[23]https://www.theguardian.com/world/2017/jun/05/saudi-arabia-and-bahrain-break-diplomatic-ties-with-qatar-over-terrorism

[24] http://www.reuters.com/article/egypt-gas-qatar-idUSL5N0EM2JX20130610

[25] http://www.reuters.com/article/gulf-qatar-food-idUSL8N1J23FH

[26] http://www.aljazeera.com/news/2017/06/ali-sherif-al-emadi-sanctions-harm-economy-170612060709818.html

[27] https://www.caplor.co.uk/investment-new-renewables-enough-fof-rising-global-electricity-demand-2015/

[28] http://thanhnien.vn/kinh-doanh/quoc-hoi-my-bo-lenh-cam-xuat-khau-dau-sau-40-nam-648461.html

[29] http://www.reuters.com/article/us-usa-oil-kemp-idUSKBN17Y262

[30] http://thanhnien.vn/kinh-doanh/my-lan-dau-xuat-khau-rong-khi-dot-trong-60-nam-769744.html

[31] https://www.forbes.com/sites/judeclemente/2017/02/25/u-s-set-to-rival-russia-in-oil-and-natural-gas-exports/#6b017f8f1e2e

[32] http://foreignpolicy.com/2017/05/23/trump-wants-to-sell-half-the-u-s-strategic-oil-reserve-for-more-cash-petroleum-energy-budget/

[33] https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-09/qatari-lng-diversions-shock-eu-gas-traders-as-crisis-intensifies

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.