[Bài tạp chí] Nhận định về những mục tiêu trong chuyến công du đầu tiên của Tổng thống Mỹ D. Trump (19 – 27/5)

Chuyến công du nước ngoài đầu tiên của Tổng thống Mỹ D. Trump trong 8 ngày (19 – 27/5) đến Trung Đông và châu Âu diễn ra trong bối cảnh rối ren về đối nội và cả đối ngoại. Kết hợp cùng các chuyến công du đầu tiên của Ngoại trưởng, Bộ trưởng Quốc phòng và Phó Tổng thống Mỹ trước đó ở châu Á – Thái Bình Dương, dường như chính phủ mới của Mỹ vẫn chưa tìm ra được phương án hiệu quả để đưa “nước Mỹ vĩ đại trở lại” trong lĩnh vực đối ngoại.

 

Kết quả hình ảnh cho trump visit abroad
   

 (Hình ảnh: AP)


Tóm tắt: Chuyến công du đầu tiên của Tổng thống Mỹ, D. Trump là đến châu Âu và Trung Đông chứ không phải Châu Á - Thái Bình Dương hay bất kỳ quốc gia nào khác trong khu vực đã thu hút sự quan tâm của các chính trị gia và các nhà quan sát quốc tế. Một số người nhận định về một sự thay đổi chiến lược trong chính sách đối ngoại Mỹ: xoay trục về châu Âu và Trung Đông thay vì Châu Á - Thái Bình Dương như thời chính quyền Tổng thống B. Obama. Số còn lại cho rằng chính quyền Trump chỉ muốn tái khẳng định sự cam kết dài hạn cũng như sự quan tâm của Mỹ đến các đối tác quan trọng ở hai khu vực này. Bài viết hướng đến trả lời câu hỏi: Liệu có một học thuyết Trump đang trong quá trình hình thành?


Từ khóa: châu Âu, Mỹ, chính sách đối ngoại, quan hệ châu Âu -Mỹ, Trung Đông, Tổng thống D. Trump



Chuyến công du nước ngoài đầu tiên của Tổng thống Mỹ D. Trump trong 8 ngày (19÷27/5) đến Trung Đông và châu Âu diễn ra trong bối cảnh rối ren cả về đối nội và đối ngoại.Ông Trump hiện đang vướng vào những nghi vấn trong quan hệ với Nga, việc ông quyết định sa thải Giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) James Comey(người đang điều tra về ông Trump) càng làm dư luận Mỹ quan ngại nhiều hơn về các cáo buộc này.Giá trị đồng dollar của Mỹ đang quay về gần với cột mốc ban đầu khi ông Trump mới đắc cử vào tháng 1/2017, đồng nghĩa với việc mất đi toàn bộ đà tăng trưởng trước đó. Hans Peterson, người đứng đầu Ngân hàng Đầu tư Chiến lược SEB Bank (Thụy Điển), khẳng định các nhà đầu tư chủ chốt đã được cảnh báokhả năng ông Trump bị luận tội sẽ càng làm tăng thêm tính bất ổn của thị trường[1].Tuy nhiên, theo giáo sư luật Jonathan Turley (Đại học George Washington), những hành động của ông Trump đến nay vẫn chưa thể coi là “gần với phạm tội”[2]. Nói cách khác, về đối nội, ông Trump sau bốn tháng nhậm chức Tổng thống nay đã ở cận với “lằn ranh đỏ” của Quốc hội Mỹ. Người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Chính trị Đại học Virginia Larry Sabato nhận định:“Chưa bao giờ một Tổng thống nào có chuyến công du nước ngoài đầu tiên với nhiều vụ bê bối đeo bám đến như vậy”[3].


Bên cạnh đó, việc ông Trump đề xuất cắt giảm mạnh tay ngân sách cho năm 2018 trong các lĩnh vực ngoại giao, an sinh xã hội[4] để tăng cường ngân sách an ninh, quốc phòng (tăng lên khoảng 10%, tương đương với 54 tỉ USD cho năm 2017)không chỉ gây nên những bất đồng rất lớn trên chính trường Mỹ[5] mà còn ảnh hưởng đến quan hệ giữa Mỹ với các đối tác khác trên thế giới (dự thảo ngân sách vào tháng 3/2017, đề xuất ngân sách vào cuối tháng 5/2017 ngay trước chuyến công du đầu tiên của ông Trump)[6].Ngoài việc cắt giảm ngân sách của Bộ Ngoại giao (bao gồm cả viện trợ cho các nước đồng minh[7]), Mỹ còn yêu cầu các đồng minh của mình từ Á[8] sang Âu phải “đóng góp nhiều hơn” để san sẻ gánh nặng về quốc phòng mà Mỹ đã đầu tư nhằm đảm bảo an ninh cho các nước này[9]. Điều này dĩ nhiên đã khiến cho Mỹ giảm đi lợi thế cạnh tranh với tư cách là “chiếc ô an ninh” cho các đồng minh của mình ở châu Á và châu Âu. Đây có thể là lý do khiến cho lộ trình chuyến công du đầu tiên của Tổng thống Mỹ hoàn toàn khác biệt so với Bộ trưởng Quốc phòng, Ngoại trưởng và Phó Tổng thống trong nội các của ông Trump: đến Trung Đông và châu Âu thay vì Châu Á - Thái Bình Dương. Điêu Đại Minh, chuyên gia về Mỹ của Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, cho rằng lộ trình này chứng tỏ chính quyền Trump đặc biệt coi trọng vấn đề Trung Đông, thậm chí bước đầu cho thấy xu thế chuyển hướng “tái cân bằng” từ Châu Á - Thái Bình Dương sang Trung Đông[10]. Trong khi, theo cố vấn an ninh quốc gia Mỹ H.R. McMaster, chuyến thăm Trung Đông và châu Âu của Tổng thống D. Trump được sắp đặt đến những quốc gia là thánh địa của các tôn giáo lớn (đạo Thiên Chúa, đạo Do Thái và đạo Hồi) nhằm chuyển tải thông điệp về “sự thống nhất”[11] vì một mục tiêu chung là nền hòa bình của thế giới. Nói cách khác, chuyến đi của Tổng thống Mỹ D. Trump sẽ hướng các đối tác quan trọng nhất của họ vào những mục tiêu chung ở cả hai cấp độ: song phương và đa phương, và chia làm hai khu vực: Trung Đông và châu Âu.Theo chúng tôi, việc Tổng thống D. Trump đến hai khu vực này trước là để tái khẳng định sự quan tâm của Mỹ với những đối tác quan trọng nơi đây nhưng các quan tâm có thể khác.


Ở châu Âu, chuyến thăm của ông Trump đến Tòa thánh Vatican (ngày 24/5/2017) nhắm đến lợi ích giữa Mỹ với cộng đồng hơn 1,2 tỉ tín đồ Công giáo trên thế giới. Theo thông cáo từ Vatican sau chuyến thăm, Tổng thống Mỹ D. Trump và Đức Giáo hoàng Francis đều quan tâm đến tình hình ở Trung Đông, đặc biệt là sự an toàn của cộng đồng Thiên Chúa giáo ở khu vực này khỏi các cuộc tấn công từ các phần tử khủng bố cực đoan[12]. Tuy  nhiên, thông cáo không nhắc gì đến các nội dung về người tị nạn, biến đổi khí hậu cũng như việc xây dựng bức tường ở biên giới Mỹ - Mexico, là những vấn đề mà ông Trump và Giáo hoàng Francis từng có quan điểm không đồng thuận từ trước[13]. Cùng với cách tiếp cận này, trong chuyến đi ngay sau đó, ông Trump vận động khối NATO cùng tham gia liên minh chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) và đã đạt được “mẫu số chung” sau Hội nghị Cấp cao NATO (ngày 25/5/2017) vừa qua: NATO đồng ý tham gia cuộc chiến chống khủng bố ở Trung Đông. Cần lưu ý rằng NATO luôn tránh việc công khai can thiệp vào tình hình ở Trung Đông vì hai lý do: (1) Đây không phải nghĩa vụ an ninh truyền thống của khối này; và (2) Gây nên quan ngại về sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa NATO với khối các quốc gia Arab. Do đó, theo tuyên bố chính thức của Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg, tổ chức này sẽ tăng cường công tác điều phối và cảnh báo sớm, hỗ trợ các lực lượng liên minh chống IS (ngoài NATO) đang triển khai ở Trung Đông chứ không trực tiếp tham chiến[14]. Như vậy, khối NATO dường như không phải tiêu tốn quá nhiều nguồn lực vào cuộc chiến chống IS như mong đợi của Tổng thống Mỹ. Đổi lại, NATO mong muốn Mỹ duy trì cam kết đóng góp tài chính cho NATO - vấn đề cốt yếu để duy trì hoạt động của khối này (Mỹ đóng góp đến 72% ngân sách của NATO[15]). Sự chênh lệch trong tỉ lệ đóng góp vào ngân sách của NATO giữa Mỹ và các nước thành viên còn lại (cam kết mỗi nước góp vào hơn 2% GDP, hầu hết các thành viên đều không đạt chỉ tiêu[16]) là điểm bất đồng rất lớn giữa Mỹ với khối NATO. Nên dường như NATO đã khéo léo nhượng bộ Mỹ trong việc đồng ý mở thêm mặt trận chống IS (theo ý Mỹ) để đổi lại cam kết duy trì đóng góp tài chính từ siêu cường này. Và rõ ràng, mặt trận chống IS của NATO chỉ mang tính hình thức. Hơn nữa, ông Trump còn gây nên một quan ngại khác với khối NATO khi muốn định hướng khối này vào trọng tâm chống khủng bố hơn là chống lại Nga - mục tiêu truyền thống của cả khối ngay từ khi thành lập.Ngay cả đại sứ Mỹ tại NATO Ivo Daalder cũng khẳng định ông Trump chỉ nhắc sơ lược đến mối đe dọa từ Nga khi đề cập đến nhiệm vụ của NATO, ngoài ra ông dành toàn bộ thời gian còn lại cho mục tiêu chống khủng bố và vấn đề nhập cư[17].


Kịch bản trên được lặp lại trong Hội nghị Thượng đỉnh G.7 ở Italia (ngày 27/5/2017) khi ông Trump cố gắng đưa ra các “mẫu số chung” về chống khủng bố nhằm kéo lệch trọng tâm của Hội nghị ra khỏi chương trình nghị sự ban đầu, vốn tập trung vào thúc đẩy thương mại toàn cầu và xây dựng nỗ lực chung cùng chống biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh hàng loạt các vụ khủng bố xảy ra trên lãnh thổ châu Âu có liên quan đến các phần tử Hồi giáo cực đoan (gần nhất là vụ khủng bố ở ở thành phố Manchester của Anh vào ngày 22/5/2017), các nội dung về chống khủng bố nhanh chóng đạt được sự đồng thuận cao giữa các quốc gia trong khối G.7. Tuy nhiên các vấn đề còn lại về thương mại, biến đổi khí hậu và nới lỏng cấm vận với Nga lại không đạt được bất kỳ đột phá nào[18].Điều này đã được Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Donald Tusk dự đoán trước trong phần nhận định trước Hội nghị G.7[19]. Rõ ràng, “mẫu số chung” về những nỗ lực cùng chống khủng bố do Mỹ đưa ra không đủ sức thuyết phục để lôi kéo sự đồng thuận của các đối tác trên những lĩnh vực còn lại.


Cần lưu ý rằng, mối quan hệ giữa Mỹ với các nền kinh tế chủ chốt của Liên minh Châu Âu (EU) có tác động chi phối rất lớn đến các hoạt động của khối NATO và nhóm G.7. Do đó, mặc dù đây không phải những Hội nghị chính thức giữa Mỹ và EU, nhưng những bất đồng giữa Mỹ và nước thành viên EU đã có ảnh hưởng không tích cực đến toàn bộ cục diện của cả hai Hội nghị. Nếu như Hội nghị NATO trở thành diễn đàn để ông Trump công kích những hạn chế trong chỉ tiêu đóng góp ngân sách từ các thành viên chủ chốt của châu Âu (trừ nước Anh vì đã đóng góp hơn 2% GDP vào ngân sách NATO theo quy định)[20], thì Hội nghị G.7 lần này lại bị ông Trump sử dụng như một cơ hội để gia tăng sức ép lên chính sách thương mại của châu Âu, thay vì tập trung vào các mục tiêu chung nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc tế nói chung. Chiến thuật công kích các nền kinh tế có thặng dư thương mại với Mỹ cũng được ông Trump sử dụng với châu Âu (có thặng dư thương mại hơn 146 tỉ USD với Mỹ trong năm 2016)[21], đặc biệt là Đức - nền kinh tế dẫn đầu của EU và đứng thứ 4 trên thế giới. Thậm chí, trong hội nghị G.7, Tổng thống D. Trump còn nhắc lại khả năng Mỹ đơn phương ngừng nhập khẩu xe hơi của hãng BMW - một sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Đức[22]. Điều này tất yếu gặp sự phản ứng gay gắt từ Thủ tướng Đức Angela Merkel (Đức cũng bị Mỹ công kích trong danh sách các nước không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ ngân sách của khối NATO). Đây cũng là phản ứng nối dài từ sau chuyến thăm chính thức của chính bà A. Merkel đến Mỹ vào tháng 3/2017, nhưng không đạt được bất kỳ điểm đồng thuận nào với Tổng thống Mỹ[23].

 

Ngay sau Hội nghị G.7, Thủ tướng Đức Angela Markel tuyên bố châu Âu không thể dựa vào cả Mỹ và Anh như thời kỳ trước[24].Đối với người Đức, trật tự cũ trong thế giới đơn cực của Mỹ đã chấm dứt. Trong bối cảnh nước Anh đang tiến hành các thủ tục để rời khỏi châu Âu và nước Pháp đang xây dựng nội các chính phủ mới sau cuộc bầu cử Tổng thống, Đức được xem là thành viên chủ chốt có vai trò dẫn dắt cả khối châu Âu. Do đó, lập trường “không nhượng bộ” của Tổng thống Mỹ D. Trump trong quan hệ thương mại Mỹ - Đức đã làm giảm hẳn khả năng thương lượng cũng như ảnh hưởng của Mỹ đến toàn khối EU nói chung. Thêm vào đó, sự khác biệt trong lập trường về “biến đổi khí hậu” đã tạo nên một khoảng cách quá xa giữa khả năng Mỹ đơn phương rút khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu và nỗ lực chung của nhóm G.7 nhằm thực hiện các cam kết trong Hiệp định này. Như vậy, trong cả ba trụ cột về an ninh, thương mại và biến đổi  khí hậu, ông Trump đều không có tiến triển trong quan hệ với các đối tác châu Âu. Ngay cả trong vấn đề dỡ bỏ cấm vận với Nga (áp dụng từ năm 2014 vì khủng hoảng Ukraina) được xem là có lợi cho các nền kinh tế châu Âu (vì chịu thiệt hại kép trong quan hệ thương mại với Nga), Tổng thống Mỹ cũng mâu thuẫn với các nước châu Âu khi muốn duy trì chính sách này. Ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson trước đó cũng khẳng định vẫn duy trì lệnh cấm vận Nga cho đến khi tình hình Minsk được ổn định trở lại[25], mặc dù một lệnh ngừng bắn ở Minsk đã được các bên thực hiện đầy đủ vào tháng 2/2015. [hkh-pc1] Tại Hội nghị Ngoại trưởng các nước G.7 (từ 10÷11/4/2017) ngay trước đó, các quốc gia châu Âu cũng phản đối việc áp đặt một lệnh trừng phạt mới lên nước Nga về vấn đề Syria.Ngoại trưởngItalia Angelino Alfano đã thể hiện rõ quan điểm đối thoại của cả khối đối với Nga, thay vì “đẩy Nga vào ngõ cụt”[26]. Ngay cả vấn đề mở rộng quyền tự do đi lại cho người nhập cư cũng gặp sự phản đối từ phía Mỹ[27], nhằm tập trung cho việc củng cố an ninh[28].

 

Có thể thấy, ông Trump đã không có bất kỳ thành ý nào trong các vấn đề có lợi cho châu Âu[29]. Sự nhân nhượng duy nhất của Mỹ trong Hội nghị G.7 chính là sự đồng thuận trong quan điểm trong việc ủng hộ tự do thương mại, chống chủ nghĩa bảo hộ - được ghi nhận trong Bản Tuyên bố của Hội nghị G.7 (từ điều 19 đến 23)[30], đồng thời công nhận Mỹ sẽ đối xử thương mại bình đẳng giữa các thành viên trong khối theo đúng như cách các thành viên đối xử thương mại với Mỹ. Dưới góc độ đa phương, Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Donald Tusk vì thế cho rằng vẫn có thể lạc quan về quan hệ EU - Mỹ[31] và châu Âu đang từng bước đưa Mỹ về đúng hướng. Bản thân khối EU cũng đã xây dựng được cho mình nhiều sự lựa chọn khác và đang triển khai hợp tác thương mại tăng cường với Trung Quốc như một biến số nhằm đối trọng với sự gia tăng áp lực về thương mại từ Mỹ. Do đó, nếu Tổng thống Mỹ không thúc đẩy sớm các cuộc đàm phán về Hiệp định Thương mại Tự do xuyên Đại Tây Dương (TTIP) giữa Mỹ và EU, thì Hội nghị Thượng đỉnh EU - Trung Quốc sắp tới vào tháng 6/2017 sẽ có áp lực rất lớn đến sự hiện diện của Mỹ trên thị trường EU[32].

 

Nhìn chung, các chính sách của chính quyền Trump vẫn chưa xóa đi được sự lo ngại trong mối quan hệ với các nước thành viên Liên minh Châu Âu; và các đối tác châu Âu chỉ thành công trong việc hạn chế những biến động có thể xảy ra từ sự khó lường của Tổng thống Mỹ D. Trump.

 

Ở Trung Đông, Tổng thống Mỹ D. Trump đã đáp ứng phần lớn các yêu cầu của các đối tác Trung Đông trong chuyến thăm đến từng nước. Đối với Arab Saudi, ông đã ký kết các hợp đồng bán vũ khí  có tổng trị giá 350 tỉ USD và thực hiện trong vòng 10 năm (110 tỉ USD thương vụ có hiệu lực ngay)[33]. Đây là một nỗ lực của Chính phủ Mỹ trong việc xây dựng Arab Saudi trở thành trung tâm của một liên minh quân sự giữa các quốc gia Arab, mà Nhà Trắng gọi là “khối NATO Arab”[34]. Quan hệ Mỹ - Arab Saudi ngay lập tức được cải thiện tốt đẹp sau khoảng thời gian căng thẳng, kể từ thời điểm Quốc hội Mỹ cho phép thân nhân hoặc các nạn nhân may mắn sống sót trong vụ 11/9/2001 có quyền khởi kiện Chính phủ Arab Saudi (vì những nghi vấn Chính phủ này đã hậu thuẫn cho lực lượng khủng bố tiến hành vụ 11/9). Tại Israel, Mỹ cam kết bảo vệ Israel khỏi các mối đe dọa từ bên ngoài (cụ thể là Phong trào kháng chiến Hồi giáo Hamas, Nhà nước Hồi giáo tự xưng IS và Iran) và tăng cường viện trợ quân sự cho quốc gia Do Thái duy nhất trong khu vực này[35]. Israel gần như là quốc gia duy nhất được Mỹ tăng thêm các khoản viện trợ quân sự, trong bối cảnh Mỹ giảm mạnh nguồn viện trợ này ở hầu hết các quốc gia đồng minh còn lại theo kế hoạch giảm chi tiêu ngân sách chính phủ[36]. Và tại Palestine, Tổng thống Mỹ đảm bảo sẽ nỗ lực hết mình vì một hiệp ước hòa bình giữa Palestine và Israel, đồng thời ủng hộ quyền tự quyết của Palestine (như đã đề cập vào đầu tháng 5/2017 trong cuộc gặp với Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas tại Nhà Trắng[37]).

 

Như vậy, ở mỗi điểm đến trên Trung Đông, ông Trump đã xây dựng được dư luận về vị trí “trung gian hòa giải” mà các nước đang tìm kiếm. Ngoài những hứa hẹn về các biện pháp thúc đẩy tiến trình hòa bình Trung Đông, Tổng thống Mỹ còn hướng cả hai cộng đồng Do Thái và Hồi giáo vào hai kẻ thù chung (nhằm xây dựng một liên minh giữa Mỹ, Israel và các nước Arab theo dòng Sunni): một là “các phần tử khủng bố mà chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan đã truyền cảm hứng” - một cách dùng từ được cho là khéo léo nhằm tránh hiểu sai về sự liên hệ giữa Hồi giáo với khả năng cực đoan hóa các lực lượng chống đối, và hai là Iran - quốc gia Hồi giáo theo dòng Shi’ite (có quan điểm đối lập với các quốc gia Hồi giáo theo dòng Sunni của Arab Saudi). Adel al-Jubeir, Ngoại trưởng Arab Saudi nhận định lời kêu gọi này đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong quan hệ giữa Mỹ với các quốc gia Arab và thế giới Hồi giáo[38].Nói cách khác, đây chính là “công thức Trung Đông” mới của ông Trump. Công thức này dĩ nhiên đi ngược lại hoàn toàn với cách tiếp cận trước đó của chính quyền Tổng thống Mỹ B. Obama khi chủ trương bình thường hóa quan hệ với Iran và tận dụng dư luận Liên hợp quốc để gây sức ép lên Israel (trong vấn đề xây dựng trái phép các khu định cư trên đất Palestine) và Arab Saudi (vì những nghi vấn về sự hậu thuẫn của nước này với lực lượng khủng bố tiến hành vụ 11/9).


Tuy nhiên, trên thực tế, không phải quốc gia nào cũng phản ứng tích cực sau khi đón Tổng thống Mỹ D. Trump.Đầu tiên phải xét đến phản ứng của Palestine và Israel - hai quốc gia định hình điểm nóng căng thẳng nhất ở khu vực Trung Đông. Dư luận Palestine cho rằng ông Trump không hề đề cập trực tiếp đến các nội dung về xung đột Israel - Palestine, thậm chí không đưa ra bất kỳ chi tiết cụ thể nào nhằm từng bước đạt được “thỏa thuận sau cùng” cho hòa bình Trung Đông[39]. Trong khi đó, dư luận Israel lại bức xúc vì ông Trump tuyên bố hoãn lại việc di dời Đại sứ quán Mỹ tại Israel sang thành phố Jerusalem (mà Israel chỉ đang kiểm soát một phần thành phố)[40]. Việc di dời này sẽ giúp Israel mặc nhiên được Mỹ công nhận Jerusalem là thủ đô của họ - một điều mà các đời Tổng thống Mỹ trước đây đều né tránh do tình trạng phức tạp của khu vực thánh địa này[41]. Nói cách khác, Tổng thống D. Trump đã không tạo được “bước ngoặt” trong quan hệ với Israel như họ kỳ vọng. Hơn nữa, đối với Israel, Arab Saudi vẫn là “quốc gia thù địch” - Bộ trưởng Các vấn đề chiến lược Israel Yuval Steinitz khẳng định[42]. Do đó, các hợp đồng hàng trăm tỉ USD của Mỹ với Arab Saudi là mối quan ngại rất lớn đối với Israel.


Nhìn chung, đối với các chuyến thăm ở Trung Đông, Tổng thống Mỹ dự định sẽ dùng quan hệ chủ lực với Arab Saudi nhằm thống nhất định hướng giữa các quốc gia Hồi giáo, sau đó tác động đến quan hệ giữa Arab Saudi với Israel trong một liên minh cùng chống lại Iran và chủ nghĩa khủng bố (lực lượng IS), cuối cùng tác động đến quan hệ giữa Israel và Palestine trong cái gọi là “hiệp ước hòa bình” giữa hai quốc gia này. Nhưng trên thực tế, Mỹ đã không giải quyết được những mâu thuẫn trong quan hệ Arab Saudi - Israel[43], và dường như chưa có sự chuẩn bị cụ thể nào cho giải pháp hòa bình giữa Israel - Palestine. Thêm vào đó, việc ông Trump đổ vào Arab Saudi một số lượng lớn các vũ khí quân sự hiện đại càng làm gia tăng quan ngại về khả năng thất thoát số vũ khí này vào tay các nhóm khủng bố. Dư luận đã nhiều lần cáo buộc Arab Saudi vì các hoạt động hậu thuẫn kinh tế, vũ khí cho các lực lượng Hồi giáo cực đoan[44], và nhiều quốc gia Hồi giáo khác theo dòng Sunni cũng có khả năng này[45]. Vì vậy, các tính toán của ông Trump tại Trung Đông chỉ dừng lại ở việc cải thiện quan hệ với Arab Saudi và các quốc gia Hồi giáo dòng Sunni.


Như vậy, có thể thấy qua chuyến công du nước ngoài đầu tiên của Tổng thống Mỹ đến Trung Đông và châu Âu, ông Trump đã sử dụng một “mẫu số chung” lớn nhất cho các đối tác cả song phương và đa phương là vấn đề chống khủng bố. Dĩ nhiên, đối với “mẫu số chung” này thì tất cả các bên đều bày tỏ sự ủng hộ, giúp tạo nên dư luận đón tiếp ban đầu rất thuận lợi. Nhưng khi đi sâu hơn vào từng mối quan hệ với các đối tác, hoặc nhóm đối tác cụ thể, ông Trump vẫn chưa thể tạo ra bước đột phá trong việc xử lý những mâu thuẫn chính của từng cặp quan hệ (điển hình như mâu thuẫn giữa Arab Saudi - Israel, Israel - Palestine, NATO - Nga,…) và không đạt được kỳ vọng ban đầu của các đối tác. Ngoại trừ Arab Saudi, phần lớn phản ứng của các quốc gia còn lại đều cho rằng ông Trump có cách tiếp cận mơ hồ và chưa rõ ràng trong nhiều vấn đề quan trọng. Thêm vào đó, ông Trump vẫn chưa thể tìm được tiếng nói chung trong những vấn đề mà ông và các đối tác có quan điểm khác biệt, ngoài “mẫu số chung” (chống khủng bố) được đề ra và đánh giá quá cao lúc ban đầu. Kết hợp với các chuyến công du đầu tiên của Ngoại trưởng, Bộ trưởng Quốc phòng và Phó Tổng thống Mỹ trước đó ở Châu Á - Thái Bình Dương, dường như Chính phủ mới của Mỹ vẫn chưa tìm ra được phương án hiệu quả để đưa “nước Mỹ vĩ đại trở lại” trong lĩnh vực đối ngoại.

 

TS. Bùi Hải Đăng - ThS. Lục Minh Tuấn

 

Bài được đăng lần đầu trên Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu, số 6 (201), năm 2017



 

 

[1] “Stocks, the dollar shaken by latest crisis to rock the White House”, Reuters,http://www.cnbc.com/2017/05/17/stocks-the-dollar-shaken-by-latest-crisis-to-rock-the-white-house.html, truy cập ngày 26/5/2017.

[2]Jonathan Turley (2017), “James Comey's testimony doesn't make the case for impeachment or obstruction against Donald Trump”, USA Today,https://www.usatoday.com/story/opinion/2017/06/07/comey-testimony-no-obstruction-no-impeachment-jonathan-turley-column/102603050/, truy cập ngày 8/6/2017.

[3] “Trump, dogged by questions at home, makes first trip abroad”, AP,http://www.cnbc.com/2017/05/19/trump-dogged-by-questions-at-home-makes-first-trip-abroad.html, truy cập ngày 25/5/2017.

[4]Roberta Rampton (2017), “Trump seeks to slash $3.6 trillion of spending in austere budget”, Reuters,https://www.reuters.com/article/us-usa-budget-idUSKBN18I26X , truy cập ngày 25/5/2017.

[5]Gregory Krieg - Will Mullery (2017), “Trump's budget by the numbers: What gets cut and why”, CNN Politics,http://edition.cnn.com/2017/05/23/politics/trump-budget-cuts-programs/, truy cập ngày 25/5/2017.

[6]Trường Sơn (2017), “Tổng thống Mỹ công bố dự luật ngân sách 2018”, VTV,http://vtv.vn/the-gioi/tong-thong-my-cong-bo-du-luat-ngan-sach-2018-20170524173326375.htm , truy cập ngày 25/5/2017.

[7]Nh. Thạch (2017), “Chính quyền Mỹ xem xét cắt giảm viện trợ quân sự cho đồng minh”, Petro Times,http://petrotimes.vn/chinh-quyen-my-xem-xet-cat-giam-vien-tro-quan-su-cho-dong-minh-495388.html, truy cập ngày 25/5/2017.

[8]Ban Thời sự (2017), “Mỹ yêu cầu Hàn Quốc chia sẻ chi phí quân sự”, VTV,http://vtv.vn/the-gioi/my-yeu-cau-han-quoc-chia-se-chi-phi-quan-su-20170210180535028.htm, truy cập ngày 25/5/2017.

Steve Holland - Kiyoshi Takenaka (2017), “Trump says U.S. committed to Japan security, in change from campaign rhetoric”, Reuters, http://www.reuters.com/article/us-usa-trump-japan-idUSKBN15P17E, truy cập ngày 26/5/2017.

[9]Pamela Engel (2017), “Trump's defense secretary tells NATO allies they need to contribute more to their defense or US will 'moderate' its commitments”, Business Insider,http://www.businessinsider.com/mattis-nato-us-moderate-commitments-2017-2, truy cập ngày 25/5/2017.

[10]Văn Hoàng - Đông Phong (2017), “Thăm Trung Đông, TT Trump muốn chuyển hướng 'tái cân bằng'?”, Zings,http://news.zing.vn/tham-trung-dong-tt-trump-muon-chuyen-huong-tai-can-bang-post748236.html, truy cập ngày 26/5/2017.

[11]Matt Spetalnick (2017), “Trump to back Palestinian 'self-determination' on Mideast trip: aide”, Reuters,http://www.reuters.com/article/us-usa-trump-trip-whitehouse-idUSKBN1882K7, truy cập ngày 22/5/2017.

[12] Stephanie Kirchgaessner(2017), “Pope looks glum after Vatican meeting with Donald Trump, The Guardian,http://www.catholicnews.com/services/englishnews/2017/vatican-statement-on-popes-meeting-with-president-donald-trump.cfm , truy cập ngày 27/5/2017.

[13] Nick Squires (2017), “The honour of a lifetime.' Beaming Donald Trump meets with critic Pope Francis at the Vatican”, The Telegraph,http://www.telegraph.co.uk/news/2017/05/24/donald-trump-meets-critic-pope-francis-vatican/, truy cập ngày 28/5/2017.

[14] Hoàng Duy Long (2017), “Ông Trump đã làm được gì ở hội nghị NATO?”, báo Tuổi Trẻ,http://tuoitre.vn/tin/the-gioi/quan-sat-binh-luan/20170526/ong-trump-da-lam-duoc-gi-o-hoi-nghi-nato/1321107.html, truy cập ngày 28/5/2017.

[15] Matthew Holehouse (2017), “Donald Trump is right about Nato spending, says UK diplomat”, The Telegraph,http://www.telegraph.co.uk/news/2016/05/19/donald-trump-is-right-about-nato-spending-says-uk-diplomat/, truy cập ngày 21/5/2017.

[16]Ivana Kottasová (2017), “Trump criticized NATO spending. Here's what's really going on”, CNN,

http://money.cnn.com/2017/05/25/news/nato-trump-defense-spending/, truy cập ngày 28/5/2017.

[17] Julian Boeger (2017), “For once, Trump stays silent about Nato unity - and US allies are disappointed”, The Guardian,https://www.theguardian.com/us-news/2017/may/25/trump-nato-speech-unity-brussels-belgium-russia, truy cập ngày 29/5/2017.

[18]Nhật Đăng (2017), “Ông Trump nhẹ nhàng 'vượt ải' G7”, báo Tuổi Trẻ,http://tuoitre.vn/tin/the-gioi/20170528/ong-trump-nhe-nhang-vuot-ai-g7/1321779.html, truy cập ngày 29/5/2017.

[19]Trang thông tin Hội đồng Châu Âu (2017), “Remarks by President Donald Tusk before the G7 summit in Taormina, Italy”,http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2017/05/26-tusk-remarks-before-g7-taormina/, truy cập ngày 29/5/2017.

[20]Ivana Kottasová (2017), “Trump criticized NATO spending. Here's what's really going on”, CNN,

http://money.cnn.com/2017/05/25/news/nato-trump-defense-spending/, truy cập ngày 28/5/2017.

[21] Số liệu về thương mại Mỹ - châu Âu từ Tổng cục thống kê dân số Mỹ đến 4 tháng đầu năm 2017, https://www.census.gov/foreign-trade/balance/c0003.html, truy cập ngày 28/5/2017.

[22] Peter Müller (2017), “’The Germans Are Bad, Very Bad’”, Spiegel Online,http://www.spiegel.de/international/world/trump-in-brussels-the-germans-are-bad-very-bad-a-1149330.html, truy cập ngày 29/5/2017.

[23]Kevin Liptak (2017), “Trump welcomes Merkel after bashing her on campaign trail”, CNN,http://edition.cnn.com/2017/03/16/politics/angela-merkel-donald-trump-washington-visit/index.html, truy cập ngày 25/5/2017.

[24]David Frum (2017), “Trump's Trip Was a Catastrophe for U.S.-Europe Relations”, The Atlantic,https://www.theatlantic.com/international/archive/2017/05/trump-nato-germany/528429/, truy cập ngày 25/5/2017.

[25]John Irish (2017), “G7 leaders must not waver on Russia sanctions, says EU's Tusk”, Reuters,http://www.reuters.com/article/us-g7-summit-russia-idUSKBN18M170, truy cập ngày 29/5/2017.

[26] Silvia Amaro (2017), “No consensus at G-7 on new sanctions against Russia”, CNBC,http://www.cnbc.com/2017/04/11/no-consensus-g7-new-sanctions-against-russia-syria-putin-trump-tillerson.html, truy cập ngày 25/5/2017.

[27]Patrick Wintour (2017), “Hopes for refugee crisis plan fall into chasm between G7 and Trump, The Guardian,https://www.theguardian.com/world/2017/may/26/trump-set-to-clash-with-other-g7-leaders-over-refugees-and-climate, truy cập ngày 28/5/2017.

[28]Griselda Vagnoni - John Irish (2017), “G7 leaders blame US for failure to reach climate change agreement in unusually frank statement”, Independent,http://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-g7-summit-latest-climate-change-consensus-paris-agreement-angela-merkel-a7759231.html, truy cập ngày 29/5/2017.

[29]Spencer Kimball (2017), “Europe United Against Trump”, Handelsblatt Global,https://global.handelsblatt.com/politics/europe-united-against-trump-773509, truy cập ngày 30/5/2017.

[30] Tuyên bố chung của Lãnh đạo nhóm các nền kinh tế phát triển tại Hội nghị G-7 Taormina,http://www.g7italy.it/sites/default/files/documents/G7%20Taormina%20Leaders%27%20Communique_27052017_0.pdf

[31] Kait Bolongaro (2017), “EU’s Tusk remains hopeful of relations with Trump”, Politico,http://www.politico.eu/article/eu-council-president-donald-tusk-remains-hopeful-of-relations-with-us-president-donald-trump/, truy cập ngày 29/5/2017.

[32]Carlo Motta (2017), “The US may be “open” to reviving TTIP, while the EU designs the future of trade with China”, The European Sting,https://europeansting.com/2017/06/06/the-us-may-be-open-to-reviving-ttip-while-the-eu-designs-the-future-of-trade-with-china/, truy cập ngày 7/6/2017.

[33] Javier E. David (2017), “US-Saudi Arabia seal weapons deal worth nearly $110 billion immediately, $350 billion over 10 years, CNBC,http://www.cnbc.com/2017/05/20/us-saudi-arabia-seal-weapons-deal-worth-nearly-110-billion-as-trump-begins-visit.html, truy cập ngày 26/5/2017.

[34]Josh Rogin (2017), “Trump to unveil plans for an ‘Arab NATO’ in Saudi Arabia”, The Washington Post,https://www.washingtonpost.com/news/josh-rogin/wp/2017/05/17/trump-to-unveil-plans-for-an-arab-nato-in-saudi-arabia/?utm_term=.e5698d685197, truy cập ngày 25/5/2017.

[35] Herb Keinon (2017), “US increased military aid to Israel ahead of Trump visit”, The Jerusalem Post,http://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/US-increases-military-aid-to-Israel-in-the-wake-of-Trumps-visit-493865, truy cập ngày 27/5/2017.

[36]Tracy Wilkinson (2017), “Israel only country to escape proposed cuts to U.S. foreign aid”, Los Angeles Times,http://www.latimes.com/politics/washington/la-na-essential-washington-updates-israel-only-country-to-escape-state-1489695965-htmlstory.html, truy cập ngày 25/5/2017.

[37]Matt Spetalnick (2017), “Trump to back Palestinian 'self-determination' on Mideast trip: aide”, Reuters,http://www.reuters.com/article/us-usa-trump-trip-whitehouse-idUSKBN1882K7, truy cập ngày 26/5/2017

[38]S.A. Miller (2017), “Trump’s visit to Saudi Arabia sets new tone for international relations”, The Washington Times,http://www.washingtontimes.com/news/2017/may/21/donald-trumps-visit-to-saudi-arabia-sets-new-tone-/, truy cập ngày 26/5/2017.

[39]“Donald Trump ends Middle East tour”, Aljazeera, tải tạihttp://www.aljazeera.com/news/2017/05/donald-trump-ends-middle-east-tour-170523153520605.html, truy cập ngày 27/5/2017.

[40] Bảo Duy (2017), “Ông Trump thăm Israel: Làn gió mát cho điểm nóng Trung Đông?”, báo Tuổi Trẻ,http://tuoitre.vn/tin/the-gioi/20170523/ong-trump-tham-israel-lan-gio-mat-cho-diem-nong-trung-dong/1319028.html, truy cập ngày 29/5/2017

[41]Liên hợp quốc đã ra Nghị quyết 478 để chống lại việc xem Jerusalem là thủ đô của Israel vào năm 1980.

[42] Thông tấn xã Việt Nam (2017), “Israel quan ngại về thương vụ vũ khí Mỹ - Saudi Arabia”,http://baotintuc.vn/the-gioi/israel-quan-ngai-ve-thuong-vu-vu-khi-my-saudi-arabia-20170521204537924.htm, truy cập ngày 29/5/2017.

[43] “Trump fails to explain how to revive Arab-Israeli talks”, Aljazeera,http://www.aljazeera.com/news/2017/05/trump-fails-explain-revive-arab-israeli-talks-170522143015529.html, truy cập ngày 27/5/2017.

[44] John Wight (2017), “Trump is wrong - Saudi Arabia, not Iran is the world's 'number one terrorist state', RT,https://www.rt.com/op-edge/376831-trump-saudi-arabia-iran/, truy cập ngày 28/5/2017.

[45]Adam Weinstein (2017), “The Real Largest State Sponsor Of Terrorism”, Huffpost,http://www.huffingtonpost.com/entry/the-real-largest-state-sponsor-of-terrorism_us_58cafc26e4b00705db4da8aa, truy cập ngày 28/5/2017.

 


 

 



 



Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.